Łuków – osiedle na Polesia Wołyńskim, siedziba hromady Łuków w rejonie kowelskim, 40 kilometrów od granica z Polską. Żyje tu ponad trzy tysiące ludzi. Do 1946 roku miało inną nazwę – Maciejów, i pod tą nazwą wciąż znana jest tutejsza stacja kolejowa. Łuków jest wpisany na listę historycznych miejscowości Ukrainy: znajduje się tu pałac hrabiów Miączyńskich, kościół z XVI wieku i murowana cerkiew z 1723 roku.
Trzy nazwy
Pierwsza wzmianka o wsi Łukowe pochodzi z 1537 roku. Nazwę wyjaśnia dawne słowo „łuka” – zakręt rzeki lub łąka łęgowa: obok płynie Wyżówka, a wokół rozciąga się podmokły teren. W 1557 roku właściciel Stanisław Maciejowski otrzymał od króla Zygmunta II Augusta zezwolenie na przemianowanie wsi na Maciejowice, prawo magdeburskie oraz prawo wybudowania zamku. W 1577 roku miasteczko stało się Maciejowem, a w 1946 roku władze radzieckie przywróciły mu nazwę Łuków.
Wiśniowieccy, Sapiehowie i Miączyńscy
W 1568 roku Maciejów przeszedł w ręce księcia Andrzeja Wiśniowieckiego – do dzisiaj w herbie Łukowa widnieje znak Korybut, herb rodowy Wiśniowieckich. Po śmierci księżnej Anny Wiśniowieckiej miasteczko odziedziczyli Sapiehowie: pochowany był tu Fryderyk Sapieha. W 1680 roku Maciejów kupił Atanazy Miączyński i przez ponad dwa stulecia miasteczko było centrum włości tego rodu hrabiowskiego.
W 1870 roku w Maciejowie stała murowana cerkiew, dwa kościoły, synagoga i dwie kaplice, działały cegielnie, mydlarnie, gorzelnia i browar. W 1911 roku mieszkało tu ponad cztery tysiące ludzi, działały poczta, telegraf, sąd, szkoła duchowna i 42 sklepy.
Pałac Miączyńskich
Najbardziej znany zabytek Łukowa to XIX-wieczny pałac Miączyńskich z parkiem. Niegdyś stała tu – według hipotezy historyka Borysa Woźnickiego – drewniana twierdza templariuszy z XIII wieku. Potwierdzić to mogą jedynie wykopaliska, a niektórzy uczeni uważają, że w źródłach mowa jest o polskim Łukowie. Więcej szczegółów w artykule Pałac Miączyńskich.
Kościół świętej Anny
Kościół świętej Anny i Stanisława z XVI–XVIII wieku jest murowany, jednonawowy, z kryptą pod posadzką. W XVIII wieku zyskał barokowy wystrój. W 1870 roku władze carskie przekazały go prawosławnym, którzy dobudowali boczne skrzydła. W pierwszym dniu II wojny światowej, podczas bombardowania Maciejowa, kościół uległ zniszczeniu i obrócił się w ruinę. Obecnie część budynku jest wykorzystywana do nabożeństw.
Cerkiew świętej Paraskewy
Murowana cerkiew świętej Paraskewy z 1723 roku jest budowlą salową, nakrytą wysokim dachem z sygnaturką, z obeliskami na szczytach i pilastrami na elewacjach. Obok stoi drewniana, trójkondygnacyjna dzwonnica z arkaturą i dachem namiotowym.
Kreda i XX wiek
Łuków słynął z kredy o bardzo wysokiej zawartości wapnia: wydobywano ją jeszcze przed wojną i sprzedawano nawet do Francji. W czasach radzieckich działał tu kombinat materiałów budowlanych, który produkował prawie dwieście tysięcy ton kredy rocznie. W latach 1940–1959 osada była ośrodkiem rejonowym. Podczas wojny zginęła społeczność żydowska Maciejowa.
Łuków na wideo
Kiedy jechać
Łuków wygodnie połączyć z Turzyskiem i Kowlem. Na obejrzenie pałacu, kościoła i cerkwi wystarczą dwie-trzy godziny.
Obok
Turzysk — pół godziny na południe, Kowel — na wschód. Więcej — w artykule Rejon kowelski.
Jak dojechać
Łuków leży 2 kilometry od trasy M07 Kowel — Jagodzin. Stacja kolejowa Maciejów znajduje się na linii Kowel — Jagodzin, 2 kilometry od centrum.
