Jeziora Szackie to grupa ponad trzydziestu jezior na północnym zachodzie Wołynia, w rejonie kowelskim, wokół osiedla Szack. To międzyrzecze Prypeci i Zachodniego Bugu, najbardziej wysunięty na zachód zakątek Polesia Ukraińskiego: do granicy z Białorusią stąd jest około jedenastu kilometrów, do polskiej — siedemnaście. Wśród borów sosnowych, łąk i błot leży Świtaź — najgłębsze jezioro naturalne Ukrainy, a wokół niego — Pulemieckie, Łuki, Lucymer, Piaseczne, Krymno i jeszcze dwa dziesiątki mniejszych zbiorników wodnych.
Większość jezior chroni Szacki Park Narodowy. Latem przyjeżdżają tutaj kąpać się z całego kraju, wiosną i jesienią — po ciszę, ptaki i ryby, a zimą na lód wychodzą wędkarze. Poniżej — gdzie to jest, jakie jeziora warto poznać, co to za kraina wokół i jak zaplanować podróż.
Gdzie szukać na mapie
Jeziora leżą w obwodzie wołyńskim, na samym północnym zachodzie Ukrainy: do Kowla — około 85 kilometrów drogą, do Łucka — ponad 150. Centrum krainy to osiedle Szack, główne miejsca kurortowe to uroczysko Hriada w samym Szacku, wieś Świtaź, uroczysko Huszowe, Melniki koło Piasecznego i Pulmo koło jeziora Pulemieckiego. Centrum grupy jeziornej to w przybliżeniu 51,50° szerokości geograficznej północnej i 23,84° długości geograficznej wschodniej, czyli Świtaź.
Przez Szack przebiega droga T-03-02: na południe prowadzi ona do Lubomla i trasy M-07 Kijów — Kowel — Jagodzin. Kolei żelaznej koło jezior nie ma, najbliższe stacje to Luboml (około 33 kilometrów) i wielki węzeł Kowel. Administracyjnie to szacka hromada osiedlowa rejonu kowelskiego — więcej o rejonie przeczytaj w artykule Rejon kowelski.
Skąd wzięły się jeziora
Jeziora leżą na równinie piaszczystej Polesia, a pod nią znajduje się gruba warstwa kredy. Naukowcy mają dwie wersje ich pochodzenia. Pierwsza: to pozostałości dużego zbiornika wodnego, który utworzył się po cofnięciu się lodowca Dnieprzańskiego ponad sto tysięcy lat temu, a kras — rozpuszczanie kredy przez wody podziemne — z czasem pogłębił kotlinki. Druga: jeziora są czysto krasowe, a zagłębienia są związane z ruchem bloków skorupy ziemskiej. Właśnie krasem tłumaczy się głębokie leje na dnie Świtiazia — do 38 metrów.
Jeziora zasilają wody podziemne poziomu kredowego, deszcze i spływ powierzchniowy, a część zbiorników łączą cieki i kanały. Mineralizacja wody jest niewysoka, jakość — dobra: dużych zanieczyszczeń w pobliżu nie ma. Kolor wody zmienia się od żółto-zielonego w płytkich jeziorach do szmaragdowego w głębokich, dno w większości jest piaszczyste lub piaszczysto-mułowate, gdzieniegdzie z torfem i sapropelem. Tutaj przebiega także główny dział wód europejski: część wód spływa do Morza Bałtyckiego przez Zachodni Bug, część — do Czarnego przez Prypeć.
Jeziora, które warto poznać
- Świtaź — największe i najgłębsze: powierzchnia ponad 25 kilometrów kwadratowych, głębokość — 58,4 metra. Pośrodku znajduje się wyspa o powierzchni siedmiu hektarów, wzdłuż brzegów — piaszczyste plaże Hryd, Świtiazia i Huszowa. Na brzegu stoi Świtazycki Monaster Pawiopawłowski.
- Pulemieckie — drugie co do wielkości, ponad 16 kilometrów kwadratowych, między Pulmem a Pulemcem, tuż przy granicy. Brzegi są równe i piaszczyste, głębokość — do 19 metrów, często wieje tu wiatr.
- Łuki — duże (6,8 kilometra kwadratowego), ale płytkie, z poszarpanymi zatokami i podmokłymi brzegami. Miejsce dla ptaków i spokojnego wypoczynku bez plażowego zgiełku.
- Pieremut — połączone z Łukami cieśniną i leżące w strefie ochronnej parku: bez plaż, z bogatym mułem dennym i dzikimi brzegami.
- Lucimierz — na południowo-wschodnim obrzeżu Szacka, powierzchnia — ponad cztery kilometry kwadratowe. Na jego brzegu zachowało się grodzisko z XI–XIV wieku, skąd dobrze widać wodę i las.
- Piaseczne — niewielkie jezioro koło Melnikow z najprzezroczystsza wodą spośród Jezior Szackich, białym piaszczystym dnem i otaczającym je borem sosnowym.
- Krymne — ciche jezioro krasowe niedaleko Melnikow, o głębokości do sześciu metrów, z niskimi brzegami. Kanałem połączone z górnym biegiem rzeki Ryty.
- Ostrowiańskie — wiejskie jezioro koło Ostrowia na północy parku, połączone kanałami z Pulemieckim i Łukami.
- Wielkie Czarne — jezioro leśne, do którego prowadzi ścieżka ekologiczna „PARK”.
- Rytec — malutkie jezioro koło Koszar, znane z niezwykłego „chwiejnego” dna i lokalnych legend.
- Wielkie Piiczańskie — jezioro koło wsi Piszcza w rezerwacie hydrologicznym, wraz z sąsiednim Małym Piiczańskim.
- Wielkie Zhorzańskie — bardziej na południe, koło Lubomla: niewielkie, ale głębokie, do dwudziestu metrów, z piaszczystymi brzegami.
Park Narodowy
Szacki Park Narodowy utworzono 28 grudnia 1983 roku, aby chronić jeziora i otaczające je lasy. Obecnie park zajmuje prawie 49 tysięcy hektarów, z czego ponad 6300 hektarów to 23 jeziora. Od 1995 roku mokradła „Jeziora Szackie” wpisano na listę ramcapską terenów o znaczeniu międzynarodowym, a sam park wchodzi w skład Szackiego Rezerwatu Biosfery UNESCO oraz transgranicznego rezerwatu biosfery „Polesie Zachodnie”, tworzonego wspólnie z Polską i Białorusią. Administracja parku znajduje się we wsi Świtaź.
W parku liczy się około 790 gatunków roślin naczyniowych i 333 gatunki kręgowców, w tym 241 gatunków ptaków i 44 gatunki ssaków. Nad brzegami jezior gniazdują dzikie kaczki, gęsi i łabędzie, a 33 gatunki zwierząt występujące w parku wpisano do Czerwonej Księgi Ukrainy. Przyrodę najlepiej oglądać ze ścieżek przyrodniczych: „Świtiazyanka” do zatoki Bużnia, „Pieśń Lasu” między Pieremutem a Piaszczystym oraz „Dwa jeziora” wokół Piaszczystego i Pieremuta.
Jaki jest tutejszy wypoczynek
Życie kurortowe skupia się w czterech strefach wypoczynkowych parku: Hriada, Świtaź, Huszowo i Piaszczyste. Są tu piaszczyste plaże, las sosnowy tuż za plecami oraz płytkie pobrzeże Świtiazia, gdzie można bardzo daleko wejść w wodę – co jest wygodne z dziećmi. Wokół jezior wytyczono trasy rowerowe, po Świtiaziu pływa się łodziami na wyspę. Ci, którzy szukają ciszy, jadą nad Łuki, Ostrowiańskie lub Krymno, gdzie plaż prawie nie ma, za to są trzciny, grzybienie i ptaki.
Świtaź słynie również ze swoich pączków: w 2024 roku pączek ze Świtiazia wpisano do rejestru niematerialnego dziedzictwa kulturowego obwodu wołyńskiego. Poziom wody w jeziorach zmienia się z roku na rok: po suchych sezonach Świtaź wyraźnie maleć, a w deszczowych latach woda powracała.
Park Szacki to teren chroniony. Ogniska rozpala się wyłącznie w wyznaczonych miejscach, samochodów nie podjeżdża się do wody, a w strefę ścisłą nie wchodzi się bez zgody parku. Okolica jest przygraniczna, więc miejcie ze sobą dokumenty, a w lesie nie schodźcie z oznaczonych dróg i ścieżek.
Wędkarstwo
Jeziora Szackie od dawna karmiły miejscowych rybaków. Żyją tu szczupak, okoni, płoć, wzdręga, leszcz, lin, karaś, karp, sum, lin i węgorz, a do niektórych jezior swego czasu wpuszczono nowe gatunki: sumika karłowatego — do Świtiaża, Pulemieckiego i Krymnego, sandacza i amura białego — do Lucymiera i Wielkiego Czarnego, sielawę — do Pulemieckiego. W Pulemieckim łowi się jeszcze sieję, którą miejscowi nazywają ripusem.
Na głębokim Świtiażu i Pulemieckim leszcza i szczupaka szuka się z łodzi, na płytkich Łukach — w pobliżu zarośli trzciny i grzybieni, na przejrzystym Piasecznym ryba jest ostrożna, więc lepiej łowić rano lub wieczorem delikatnym sprzętem. Zimą, gdy lód trzyma, na jeziora wychodzą amatorzy wędkarstwa podlodowego. W parku narodowym łowić wolno tylko w dozwolonych miejscach, a w strefie rezerwatowej, jak na Peremucie, wędkować nie wolno. Obowiązują ogólne zasady rybołówstwa, a od 1 listopada na dołowiskach zimowych łowić nie wolno — wykaz i mapa dołowisk.
Jak zaplanować podróż
Jak dotrzeć pociągiem, autobusem lub samochodem z Kijowa, Lwowa, Charkowa, Dniepru, Równego, Żytomierza i Łucka — w artykule Jak dojechać do Jezior Szackich. Kiedy woda jest tu ciepła, a kiedy cicho i nie ma ludzi, co robić jesienią i zimą — w artykule Kiedy lepiej jechać nad Jeziora Szackie.
Gdzie się kąpać — w artykule Plaže Jezior Szackich, gdzie się zatrzymać — Gdzie żyć nad Jeziorami Szackimi, jak odpocząć z dziećmi — Jeziora Szackie z dziećmi, a co zobaczyć w okolicy — Co zobaczyć wokół Jezior Szackich.
Rozkład autobusów w stronę Szacka można sprawdzić na stronach dworca autobusowego w Kowelu i dworca autobusowego w Łucku, pociągi — na stronie dworca kolejowego w Kowelu. Przed wyjazdem warto sprawdzić harmonogram wyłączeń prądu na Wołyniu i alerty przeciwlotnicze, a jeśli po jeziorach jedziecie do Polski — kolejki na granicy. Inne miejsca w rejonie — w dziale rejon kowelski przewodnika.
Jeziora Szackie na wideo
Materiał Suspilne Łuck o najczęściej odwiedzanych Jeziorach Szackich — Świtiaź, Czarne, Lucymier, Piaseczne, Pulemieckie oraz Łuki-Peremut.
