Cerkiew św. Mikołaja – główna atrakcja Olewska i jedna z najlepiej zachowanych budowli XVI wieku na Ukrainie. Murowana świątynia stoi w centrum miasta, niedaleko budynku byłej administracji rejonowej. Często nazywana jest najstarszą cerkwią Żytomierszczyzny: starsza jest tylko cerkiew św. Wasyla w Owruczu, ale ta przeszła znacznie większe przebudowy.
Cerkiew, która była twierdzą
Cerkiew zbudowano w 1596 roku, gdy Olewskiem władała rodzina Niemiryczów. Na jednej ze ścian wmurowany jest krzyż z datą 1618, a nad nim tabliczka informująca, że świątynię wzniesiono w 1596 roku. Dlaczego daty się różnią, nie jest dokładnie wiadomo; prawdopodobnie w 1618 roku cerkiew była rozbudowywana.
Świątynię wzniesiono jako obronną. Świadczą o tym mury o grubości 1,8 metra i wąskie okna-strzelnice. Początkowo cerkiew miała gotyckie formy i tylko jedną kopułę. W murze kamiennym miejscami wpleciona jest cegła.
Architektura
W planie świątynia ma kształt krzyża: trzy ramiona krzyża są półkoliste i wieloboczne, zachodnie – prostokątne. Pośrodku wznosi się kopuła na cylindrycznym bębnie, a przejście od kwadratu pod kopułą do bębna wykonano za pomocą tromp i ostrołukowych arkad. Wysokość cerkwi do szczytu kopuły wynosi 18,5 metra. Pionowe podziały i smukłe proporcje nadają sylwetce lekkości, mimo grubych murów.
W 1864 roku świątynię odnowiono i wokół głównej kopuły dobudowano jeszcze cztery dekoracyjne. Z tyłu stoi dzwonnica z niezwykłym krzyżem-słońcem, charakterystycznym dla litewskiej tradycji katolickiej. Empory chóru w zachodniej części opierają się na niskiej masywnej arkadzie z ostrołukowym zwieńczeniem.
Freski i ikony
Stare freski nie zachowały się: obecne malowidła wykonano w XX wieku. Podczas remontu w 2007 roku w niszy między oknami-strzelnicami, gdzie dawniej wisiały ikony, na ofiary wiernych umieszczono mozaikowe ikony. Dziś cerkiew jest czynna, należy do UOC (MP), nabożeństwa odbywają się tu co tydzień.
Wśród mieszkańców Olewska krąży legenda o podziemnym przejściu, które prowadzi od cerkwi poza miasto na dziesiątki kilometrów. Regionaliści nie mogą jej ani potwierdzić, ani obalić.
Porada
Cerkiew najlepiej oglądać z zewnątrz – ze wszystkich stron, aby zobaczyć strzelnice, grubość murów i krzyż z 1618 roku. Jeśli wchodzisz do środka, ubierz się zgodnie z cerkiewnymi zwyczajami i nie fotografuj podczas nabożeństwa.
Jak dojechać
Olewsk leży na północy Żytomierszczyzny, na linii kolejowej Korosteń — Sarni. Cerkiew stoi w centrum miasta. W pobliżu warto zobaczyć Rezerwat Olewski z wiekowymi dębami oraz Rezerwat Pojaskowski. Więcej o mieście — w artykule „Olewsk: przewodnik dla turystów”.
