W pobliżu wsi Zahrebelia na Romenzczyźnie, na wysokim brzegu Suli, wznoszą się scytyjskie kurhany — Carska, Starsza, Storozhova, Serednia, Rozgrabowana oraz kilka mniejszych. Najwyższe sięgają 21 metrów. To część Posulskiej grupy scytyjskich zabytków — jednego z najbogatszych skupisk scytyjskich kurhanów na Ukrainie. Od 2013 roku kurhany są kompleksowym pomnikiem przyrody o powierzchni 2,55 hektara.
Kurhany Posulskie
Scytyjskie kurhany występują niemal w całej Ukrainie, ale na Sumszczyźnie jest ich tak wiele, że naukowcy wyodrębnili odrębną grupę Posulską. Najwięcej kurhanów znajduje się na północ od Romen, w pobliżu Pustowijtówki, Wielkich Budek i Basiówki; wzdłuż prawego brzegu Suli ciągnie się niemal nieprzerwany łańcuch mogił aż do Wowkiwców. Większość usypano w VI–V wieku p.n.e. Zazwyczaj każda grupa ma jeden-dwa ogromne kurhany do 20 metrów wysokości, kilka mniejszych na 8–12 metrów oraz setki małych. W ciągu dwóch i pół tysiąclecia większość małych kurhanów została rozoranych, a duże zostały zrabowane już w starożytności.
Starsza mogiła
Najbardziej znana z kurhanów Oksiutyńskich to Starsza mogiła z początku VI wieku p.n.e. w uroczysku Stajczyn Werch. Pod nasypem o wysokości 21 metrów znaleziono drewnianą zrębową grobowiec wodza scytyjskiego, wiele broni, części od 16 końskich uzd ozdobionych w wczesnoscytyjskim stylu zwierzęcym oraz przedmioty kultowe.
Jak chowano Scytów
Elitę na Posulsku chowano w pełnym rynsztunku wojskowym: z mieczem, włóczniami, toporami bojowymi, kołczanem ze strzałami, pancerzem i tarczą, a po prawej stronie kładziono końskie wyposażenie — w bogatych mogiłach do 20 uzd. Ogółem z kurhanów Posulszczyzny pochodzi do 27 mieczy, około stu grotów włóczni, ponad 20 pancerzy i około 230 uzd. Grobowce budowano z bali w 7–12 wieńcach, dno wyściełano korą brzozową.
Jak dojechać
Kurhany znajdują się w pobliżu wsi Zahrebelia i Wielkie Budki na północ od Romen. Niedaleko są góra Złotuha i Sula.
Co warto wiedzieć
Kurhany są zabytkami archeologicznymi: nie kopcie i nie używajcie wykrywaczy metalu. Zbocza porośnięte są trawą stepową — najlepiej przyjeżdżać wiosną lub jesienią.
