Kołki to osiedle nad Styrem na północy Wołynia, siedziba hromady Kołki w rejonie łuckim. Mieszka tu około czterech tysięcy ludzi. Z Maniewicz do Kołków jest około 27 kilometrów trasą R14, a przez osiedle przepływają Styr i Rudka. Kołki to jedna z najstarszych osad Wołynia, z długą historią jarmarków, powstań i nieposłuszeństwa.
Zamek Romanów
Kiedyś miasteczko nazywało się Romanów — na cześć księcia Romana Mścisławowicza, który połączył Wołynź i Halicz. Archeolodzi znaleźli nad Styrem staroruskie grodzisko z X–XII wieku. Najprawdopodobniej książę polecił zbudować tu zamek około 1197 roku: z trzech stron otaczały go wody Styru, z czwartej — wysoki wał. Powierzchnia umocnienia sięgała około 750 metrów kwadratowych. Mieszkali tu rzemieślnici, handlowano zbożem, miodem, woskiem, futrami i solą z Halicza.
Skąd wzięła się nowa nazwa? Podanie, które zapisał Józef Kraszewski, mówi: wielki pożar zniszczył miasto i zostały z niego tylko opalone kołki w płotach. Odbudowane miasteczko zaczęto nazywać Kołkami. Jedna z pierwszych wzmianek znajduje się w gramocie księcia Lubarta z 1322 roku: „poехати гостинцомъ, который идетъ до Колковъ”. A cerkiew na górze, według legendy, zapadła się pod ziemię — naukowcy wyjaśniają to „poduszkami wodnymi” w piaszczystym gruncie Polesia.
Sól, jarmarki i powstania
W XVI–XVII stuleciach Kołki były zamożnym miasteczkiem: tutej przyjeżdżano po sól z całego Polesia. W 1647 roku zbudowano tu kościół. Podczas powstania Chmielnickiego mieszkańcy Kołków podnieśli się przeciwko szlachcie, a w 1651 roku do miasteczka wszedł oddział Maksyma Krzywonosa. Później majątek w Kołkach otrzymał hetman Paweł Tetera i przez pewien czas mieszkał tutaj. W 1778 roku w miasteczku było 155 domostw, a w 1798 roku — już 448, cztery jarmarki rocznie, cerkiew Podwyższenia Krzyża, kościół i pięć młynów na Styrze.
Najbardziej znana karta XIX wieku to opór czynszowników. Obszarnik Kożuchowski trzykrotnie podniósł opłatę za ziemię i w 1873 roku mieszkańcy Kołków odmówili płacenia. Wysłali do Petersburga deputowanych na czele ze starostą Michaiłem Siliczem. W maju 1874 roku do Kołków przysłano batalion żołnierzy, którzy zniszczyli 230 z 270 chłopskich domów. Ale nawet po tym tylko czterdzieści rodzin z trzystu zgodziło się na nowe warunki.
Cerkiew Podwyższenia Krzyża
Głównym zabytkiem osiedla jest murowana cerkiew Podwyższenia Krzyża wraz z dzwonnicą. Cerkiew Podwyższenia Krzyża stała w Kołkach jeszcze pod koniec XVIII wieku. Dzisiejsza świątynia to zabytek architektury, piękny o każdej porze roku na tle staryx drzew.
Republika Kołkowska
W XX wieku Kołki przetrwały front I wojny światowej (1915–1916), władzę polską między wojnami oraz II wojnę światową. Latem i jesienią 1943 roku wokół Kołków działała tak zwana Republika Kołkowska — terytorium kontrolowane przez UPA, z własną administracją, szkołami i gospodarką. Na jej cześć w osiedlu wzniesiono znak pamiątkowy.
Jeszcze jeden pomnik przypomina o latach międzywojennych: w tym miejscu polska policja rozstrzelała kołkowską demonstrację pierwszomajową.
Przyroda
Styr koło Kolek jest szeroki i spokojny, z łąkami i wiklinami wzdłuż brzegów. Latem można tu pływać i łowić ryby, a dookoła rozciągają się poleskie sosnowe bory, w których zbiera się grzyby i jagody.
Kolki na wideo
Kiedy jechać
Najlepiej latem i na początku jesieni, kiedy Styr jest ciepły, a w lasach trwa sezon grzybowy. Kolki można wygodnie połączyć z Maniewiczami i Puszczą Cumańską.
Obok
Maniewicze — pół godziny na północ, Cumań i Puszcza Cumańska — na południowy wschód. Więcej — w artykule Rejon łucki.
Jak dojechać
Z Łucka i Maniewicz kursują autobusy. Samochodem z Łucka — około godziny.
