Rewiński rezerwat przyrody — drugi pod względem powierzchni obszar chroniony tego szczebla na Ukrainie i główne przyrodnicze bogactwo Polesia Rewińskiego. Leży na samym północy obwodu, w rejonach sarnieńskim i waraskim, i chroni to, czego w Europie pozostało już niewiele: duże bagna w stanie naturalnym, sosnowe bory między nimi oraz czyste leśne jeziora. Rezerwat utworzono dekretem Prezydenta 3 kwietnia 1999 roku, aby zachować typowe i unikalne kompleksy przyrodnicze Polesia Ukraińskiego.
To nie park ani strefa wypoczynkowa. Rezerwat to najsurowsza kategoria ochrony przyrody, dlatego większość jego terenów jest zamknięta dla swobodnych spacerów. Ale z czym graniczy, co w nim żyje i gdzie można go zobaczyć choćby z daleka — opowiadamy poniżej.
Cztery obszary
Rezerwat składa się z czterech oddzielnych działek, rozrzuconych na północy obwodu. Jeden obszar — Białoozerski — leży na północny zachód od Warasza, trzy pozostałe — Perebrody, Syra Pogoń i Somine — na północny wschód od Sarn. Na północnym wschodzie tereny rezerwatu sięgają Żytomierszczyzny, na północnym zachodzie — Wołynia, a na północy — granicy z Białorusią. Ochronę prowadzi sześć leśnictw: Północne, Starosielskie, Belskie, Białoozerskie, Karasińskie i Grabunskie.
Te działki były chronione także wcześniej: od 1984 roku każda miała status rezerwatu o znaczeniu ogólnokrajowym — krajobrazowego „Białoozerskiego”, ogólnozoologicznego „Perebrodzkiego”, botanicznego „Syra Pogoń” i hydrologicznego „Somine”. Rezerwat je połączył i zaostrzył reżim ochrony. Dekretem przeznaczono pod niego ponad 47 tysięcy hektarów, a do stałego użytkowania przekazano nieco ponad 42 tysiące.
Perebrody
Perebrody — silnie nawodniony obszar bagienny, od czego, jak mówią, pochodzi nazwa: tutaj trzeba było „przebrnąć”. Bagno rozwija się rzadkim dla Ukrainy sposobem — od brzegów do centrum: na obrzeżach dominują przejściowe osokowo-sfagnowe fragmenty z wełnianką bagienną, rosiczką i wierzbą borówką, a w najbardziej nawodnionym centrum — nizinne trzcinowo-osokowe bagna. Leśne wyspy z sosną, wrzosem, borówką czarną i brusznicą rozrzucone są na mineralnych garbach. To właśnie na Perebrodach zdarza się ryś. W 2004 roku obszar wpisano na listę obszarów wodno-błotnych o znaczeniu międzynarodowym zgodnie z konwencją ramsarską.
Syra Pogoń
Syra Pogoń — jedyny na Ukrainie obszar bagienny z pagórkowato-moczarym kompleksem, który zwykle występuje na północnych bagnach Skandynawii i krajów bałtyckich. Pagórki pokryte są niskimi sosnami na dywanie torfowca, między nimi — nawodnione moczary porośnięte mchem. Rośnie tu żurawina drobnopłodowa z Czerwonej Księgi Ukrainy, rosiczka okrągłolistna, bobownik trójlistkowy i inne północne rośliny bagienne.
Somine
Obszar Somine — południowo-zachodni kraniec dużego obszaru bagiennego Kreminne między rzekami Lwa i Stwyga. To jeden z najbogatszych w roślinność fragmentów rezerwatu: przejściowe osokowo-sfagnowe bagna, podmokłe lasy brzozowe i reliktowe gatunki, takie jak wierzba lapońska. Pośrodku bagien leży jezioro Somine o pochodzeniu krasowo-erozyjnym: powierzchnia około 56 hektarów, największa głębokość 13 metrów. Na nim, podobnie jak na Białym Jeziorze, żyje łabędź niemy.
Masyw Białoozerski i Jezioro Białe
Obszar Białoozerski jest najbardziej różnorodny: w dolinie rzeki Berezyna zgromadzono tutaj niemal cały zestaw zespołów torfowisk Polesia — od turzycowo-skrzypowych po turzycowo-sphagnowe, a na wyniesieniach rosną bory zielonowłoskowe, borówki czarne i porostowe. Główną ozdobą masywu jest Jezioro Białe koło wsi Rudka, jedno z największych jezior w obwodzie: około 453 hektary, głębokość w najgłębszych lejach sięga do 26 metrów. Nazwa pochodzi od jasnego wapiennego kamienia na dnie, widocznego przez przejrzystą wodę. Na dnie jeziora rośnie rzadki młodnik jeziorny. Obok, na granicy z Wołyniem, leży torfowisko Koza-Berezyna — jedno z najmniej dotkniętych melioracją torfowisk Ukrainy.
Rośliny i zwierzęta
Lasy i torfowiska w rezerwacie zajmują prawie po równo — około 48 procent powierzchni każde. Wśród torfowisk dominują przejściowe i wysokie sphagnowe, niskich jest tylko jedna dziesiąta do jednej piątej. Badacze naliczają tu ponad 560 gatunków roślin naczyniowych, z czego 28 znajduje się w Czerwonej Księdze Ukrainy: szczyr trwały, rosiczki średnia i angielska, żurawina drobnopłodowa, kilka gatunków storczyków. Dziesięć zespołów roślinnych wpisano do Zielonej Księgi Ukrainy.
Kręgowców jest ponad dwieście gatunków. Ssaki to 26 gatunków: lisy, wilki, szopy pracze, gronostaje, wydry, a na Perebrodach ryś. Spośród 165 gatunków ptaków wyróżniają się północne, tajgowe: głuszec, cietrzew, sporadycznie cietrzew. Na torfowiskach gniazduje żuraw szary i kulik wielki, w dzikich borach przy torfowiskach — bocian czarny, a spośród rzadkich drapieżników — orlik krzykliwy, bielik i puszczyk brodaty. W wodach rezerwatu żyje 15 gatunków ryb, w Jeziorze Białym spotykany jest nawet węgorz.
Torfowiska, które zatrzymują wodę
Część torfowisk Polesia w przeszłości była osuszana kanałami melioracyjnymi: woda szybko spływała, torf wysychał i się palił. Na masywach Syra Pogoń i Somine rozpoczęto wielką odbudowę naturalnego reżimu wodnego — na kanałach nasypuje się ziemne tamy i stawia drewniane zasuwy szandorowe, by zatrzymać wodę na torfowisku. Prace prowadzone są wspólnie z Frankfurckim Towarzystwem Zoologicznym w ramach programu „Dzikie Polesie”, a poziom wód gruntowych monitorują automatyczne czujniki. To pierwszy w Ukrainie projekt takiej skali: obejmuje około dwudziestu tysięcy hektarów.
Czy można tam pojechać
Rezerwat przyrody to nie to samo co park narodowy. Na jego terenach zabronione są wszelkie działania naruszające naturalny stan: wycinki, polowania, wędkarstwo, zbieranie jagód i grzybów, rozpalanie ognisk, przejazd pojazdów poza drogami. Nie można swobodnie spacerować po kompleksach Perebrody, Syra Pohonia czy Somyne, a chodzenie po bagnach bez przewodnika jest jeszcze niebezpieczne. Wizyty naukowe, edukacyjne i ekologiczne są możliwe tylko za zgodą administracji rezerwatu — jakie szlaki są otwarte i na jakich warunkach, ustalajcie w administracji przed wyjazdem.
Najprościej zobaczyć przyrodę rezerwatową nad Białym Jeziorem. Przy Rudce przygotowano miejsca do wypoczynku i kąpieli, a pozostałe brzegi i lasy wokół są pod ochroną, więc obowiązują tu zasady ochrony przyrody: nie parkuje się samochodów przy wodzie, nie pali ognisk poza wyznaczonymi miejscami, śmieci zabiera się ze sobą. O plażach, głębokości i wędkarstwie — w artykule Białe Jezioro.
Północ obwodu graniczy z Białorusią, więc w przygranicznych gminach mogą obowiązywać ograniczenia dotyczące pobytu i ruchu. Sprawdzajcie komunikaty Państwowej Służby Granicznej i administracji obwodowej przed wyjazdem.
Jak dojechać
Do Białego Jeziora najwygodniej jechać przez Waraż i Wołodymyreć: z Waraża do Rudki około pół godziny samochodem, z Żytomierza — dwie i pół do trzech godzin. Kompleksy na wschód od Sarn leżą w głębi rejonu sarnieńskiego, wśród lasów i bagien, do których prowadzą gruntowe drogi leśne. Sarny to duży węzeł kolejowy, więc warto je brać za bazę wypadową na północ obwodu.
Co w pobliżu
Na zachód od Białego Jeziora znajduje się jezioro Nobel nad Prypecią, Jezioro Ostriwśke i Omyt. O całym regionie — w artykule Żytomierskie Polesie: gdzie pojechać i co zobaczyć, a o rejonach — w przewodnikach rejon sarnieński i rejon warażski.
