Stara Wyżówka – osiedle nad rzeką Wyżówką, dopływem Prypeci, w północno-zachodnim Polesiu Wołyńskim, siedziba hromady Stara Wyżówka w rejonie kowelskim. W skład hromady wchodzi 16 miejscowości. Osiedle leży przy trasie M19, 122 km od Łucka. Do 1946 roku nazywało się Stara Wyżwa, a w XIX wieku – po prostu Wyżwa.

Od latopisowej Wyiszegi do miasteczka

Historycy spierają się co do pierwszej wzmianki: jedni wiążą Wyżwę z latopisową Wyiszegą pod czerwcem 1099 roku, inni uznają za pierwszą wzmiankę dokumenty z początku XVI wieku. Dzisiaj osiedle świętuje swoją historię właśnie od XVI wieku. Ludzie żyli tu znacznie wcześniej – archeolodzi znaleźli przedmioty z epoki brązu oraz osady z czasów Rusi Kijowskiej.

Ziemiami wokół Wyżwy władali litewscy książęta Sanguszkowie, a później inni magnaci. W XVI–XVII wieku stał tu zamek w Wyżówce – jego historię badają naukowcy. W XVIII wieku miasteczkiem i okolicznymi wioskami władała księżyna Józefa Jabłonowska. Mieszczanie pozostawiali osobiście wolni, a ze wsi pobierano pańszczyznę, czynsz, daninę w miodzie, chmielu i przędzy, dzierżawę karczm i młynów, a nawet przewóz zboża do Bugu.

Pod Imperium Rosyjskim

Po rozbiorach Polski Wołyń wszedł w skład Imperium Rosyjskiego. Według lustracji z lat 1849–1858 Stara Wyżówka była częścią majątku wyżówskiego wraz ze wsiami Bródki, Rudka, Czewel i Melniki. Kontrole wykazały niemało nadużyć dzierżawcy: chłopów zmuszano do płacenia nawet za pastwiska, które powinny być bezpłatne. W 1858 roku w majątku liczyło się 216 gospodarstw chłopskich i ponad 1600 dorosłych mieszkańców.

Co zobaczyć

Ozdobą osiedla jest drewniana cerkiew Przemienienia Pańskiego, piękny przykład poleskiej architektury sakralnej. O historii regionu opowiada muzeum krajoznawcze, w którym przechowywane są dokumenty o posiadłościach Sanguszków, znaleziska archeologiczne oraz przedmioty codziennego użytku.

Przyroda

Ziemia starawyżowska to jeden z najzielonyszch zakątków Wołynia: lasy zajmują ponad jedną trzecią terytorium. Przepływają tędy Prypeć, Turia, Wyżówka, Luty i Kizywka, a w regionie znajduje się około trzydziestu jezior, głównie krasowych. Latem wędkują tu i kąpią się, jesienią zbierają grzyby i żurawinę.

Kiedy jechać

Najlepiej – od maja do września, kiedy można połączyć pobyt w osiedlu z wypoczynkiem nad jeziorami i rzekami. Jesienią panuje tu sezon grzybowy, a zimą – cisza poleskich lasów. Osiedle jest niewielkie, na zwiedzanie wystarczą dwie godziny, a z jeziorami i lasami – cały dzień.

Obok

Klasztor Milecki – w drodze do Szacka, Kowel – około godziny na południe. Więcej – w artykule Rejon kowelski.

Jak dojechać

Stara Wyżówka leży przy trasie M19 między Kowlem a granicą z Białorusią. Z Kowla i Łucka kursują autobusy.