Wysock to wieś nad Horyniem na samej północy obwodu rówieńskiego, siedziba hromady Wysock w rejonie sarneńskim. Mieszka tu około 1700 osób. Dziś to cicha poleska wieś, a kiedyś Wysock był miasteczkiem z zamkiem, w którym żyli książęta, hetman i jeden z najsłynniejszych ukraińskich pisarzy XVII wieku.
Wyszogród nad Horyniem
Dawna nazwa Wysocka to Wyszogród lub Wysoczko. Mówi się, że pochodzi od wysokiej usypanej góry, na której kiedyś stał zamek. Wysock jest wymieniany wśród miast przekazanych eparchii turowskiej, razem z Pińskiem i Dąbrowicą. Okolica była zasiedlona już w epoce kamienia: znajdują tu paciorki z czerwonego łupku łupkowego. Wysock leżał na granicy ziem Drewlan i Dregowiczów, a od końca XII wieku należał do włości książąt dąbrowickich.
Horynia była wówczas głównym szlakiem między Litwą a Wołyniem. Pod Wysockiem znajdowano nawet rzymskie monety. W 1486 roku tą rzeką przejeżdżali posłowie wojewody wołoskiego do cara moskiewskiego.
Książęta Holszańscy i Sołomereccy
Pod koniec XV wieku Wysock dostał się książętom Holszańskim. Książę Jerzy Holszański-Dąbrowicki zbudował tu zamek i nazwał go Wyszogrodem. Walczył z Tatarami pod dowództwem hetmana Konstantego Ostrogskiego, a na starość osiadł w zamku w Wysocku, gdzie w 1537 roku sporządził testament. Z czasem Wysock przeszedł w ręce książąt Sołomereckich.
W 1593 roku miasteczko spustoszyli kozacy Seweryna Nalewajki, a w 1613 roku pięciotysięczny oddział kozacki. W 1639 roku księżna Sołomerecka wraz z synem Janem Władysławem zbudowała w Wysocku cerkiew prawosławną. Jan Władysław studiował na uniwersytetach niemieckich razem z Melecjuszem Smotryckim, który przez pewien czas mieszkał w Wysocku. W swoim „Trenosie” Smotrycki opłakiwał szlacheckie rody, które odeszły od prawosławia, i wśród nich wspominał Sołomereckich.
Hetman Tetera w Wysocku
W 1654 roku Tatarzy zniszczyli miasteczko. W 1664 roku Wysock kupił hetman Paweł Tetera. Na nowo zasiedlił opuszczone miasteczko i odbudował zamek na starym fundamencie. Tetera prosił nawet króla o internowanie tutaj Jurija Chmielnickiego, będącego wówczas już mnichem. Zrzekвшись hetmaństwa, Tetera uciekł do swoich poleskich majątków: Wysocka, Kolków i Rafalówki. W 1668 roku zapisał Wysock jezuitom, a ci władali nim ponad sto lat – do 1773 roku.
Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej
Badacz Edward Rulikowski w 1895 roku opisał wysocką cerkiew z ciosanego drewna, krytą gontem, z pięcioma kopułami i dzwonnicą obok. Później we wsi stała drewniana cerkiew Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzice – w XIX wieku najpierw greckokatolicka, od lat 40. XIX wieku prawosławna. 19 stycznia 2025 roku spłonęła.
Legenda o jeziorze Poczajowskim
Koło sąsiedniej Werbówki są dwa wielkie jeziora połączone kanałem. Według miejscowej legendy kiedyś stała tu wieś Poczajów, która za grzechy mieszkańców zapadła się pod ziemię razem z cerkwią. Co roku na Wielkanoc z głębi podobno dochodzą kościelne dzwony.
Przyroda
Wysock otaczają miejsca chronione. Obok znajduje się rezerwat krajobrazowy „Poczajowski” o powierzchni 905 hektarów oraz rezerwat leśny „Wysocki” o powierzchni 110 hektarów, gdzie na brzegu Horyni rośnie dąb liczący około sześciuset lat. W samej wsi jest niewielkie arboretum. W okolicznych lasach i na bagtach żyją bocian czarny, żuraw szary, czapla biała, bób i wydra.
Wysock na wideo
Kiedy jechać
Najlepiej — późną wiosną i latem, kiedy Horyń jest ciepły, a na błotach gniazdują ptaki. Wysock jest oddalony, więc lepiej jechać na cały dzień.
Obok
Dąbrowica — na południu. Więcej — w artykule Rejon sarneński.
Jak dojechać
Z Dąbrowicy i Sarn kursują autobusy, samochodem z Dąbrowicy — około godziny drogą leśną.
