Cmentarz wojskowy przy ulicy Pokoju — ciche miejsce pamięci I wojny światowej w Białej Podlaskiej. Spoczywają tu żołnierze różnych armii, którzy zmarli w szpitalu polowym w latach 1915–1918. Miejscowi nazywają go niemiecko-austriackim, ponieważ stworzyła go i opiekowała się nim niemiecka administracja wojskowa.

Cmentarz szpitalny

Latem 1915 roku armia rosyjska wycofała się z Podlasia, a Białą zajęły wojska niemieckie. Miasto znalazło się w niemieckim tyle, gdzie działał szpital polowy. Zmarłych od ran i chorób chowano niedaleko. Cmentarz był używany od 1915 roku do grudnia 1918. Według dostępnych danych spoczywa tu około 687 żołnierzy wszystkich armii walczących na tym froncie.

Na kamiennym obelisku zachowały się niemieckie napisy: „Der Tapferkeit u. Pflichttreue” — „Męstwu i wierności obowiązkowi” — oraz „Et. Kdeur 214”, czyli Dowództwo Etapowe nr 214, które odpowiadało za tyły w tym rejonie.

Cmentarz wojskowy przy ulicy Pokoju po renowacji
Cmentarz wojskowy przy ulicy Pokoju po renowacji. Zdjęcie: Grzegorz W. Tężycki, CC BY-SA 4.0

Druga wojna i renowacja

Cmentarz ma kształt prostokąta o wymiarach około 143 na 78 metrów; początkowo zaplanowano go jako kwadrat. Podczas II wojny światowej został powiększony od północy i ponownie chowano tu zmarłych w szpitalu — prawdopodobnie niemieckich żołnierzy i pracowników. Czy później ich ekshumowano, nie jest dokładnie wiadomo. W powojennych dziesięcioleciach miejsce było niszczone i zaniedbywane. Obecnie część z czasów I wojny światowej została odrestaurowana i ogrodzona metalowym płotem; cmentarz wpisano do rejestru zabytków.

Inne cmentarze wojskowe miasta

Biała Podlaska ma kilka podobnych miejsc: osobno zachowały się cmentarze włoskich i radzieckich jeńców wojennych, a przy kościele św. Antoniego na ogrodzeniu umieszczono epitafium podlaskich żołnierzy — tablice pamiątkowe dla wojskowych. Razem pokazują, ile armii przeszło przez to miasto na pograniczu Polesia i Podlasia.

Jak dojechać

Cmentarz znajduje się przy ulicy Pokoju, w zachodniej części Białej Podlaskiej; wstęp jest wolny. Do miasta wygodnie dojechać pociągiem z Warszawy (linia do Terespola); dla Ukraińców to Polska, potrzebny jest paszport. Po wizycie na cmentarzu warto przejść się po centrum: kościół św. Anny, kamienica „Pod Wieszczami” oraz park zamkowy Radziwiłłów — w odległości 2–3 km. Szersze informacje o regionie w artykule Polskie Polesie.