Muzeum na wolnym powietrzu w Sarnach odtwarza poleską wieś z końca XIX — początku XX wieku. Na terenie Sarnieńskiego Muzeum Historyczno-Etnograficznego zgromadzono dziesięć autentycznych gospodarstw z domami, oborami, kuźnią, wiatrakiem i drewnianą kapliczką.
Samo muzeum otwarto 6 listopada 1974 roku jako muzeum krajoznawcze, a w 1989 roku stało się muzeum historyczno-etnograficznym. Pierwsze eksponaty na wolnym powietrzu ustawiono tu w 1978 roku: gospodarstwo chłopa średniozamożnego, chatę biedaka, kuźnię, kapliczkę z XVIII wieku oraz wiatrak z końca XIX wieku. Obecnie muzeum jest filią Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, a w jego zbiorach znajduje się ponad osiem tysięcy głównych eksponatów.
Gospodarstwa, karczma i kryjówka
Gospodarstwo chłopa średniozamożnego przewieziono z Kalinówki. Jest też chata dymna, którą ogrzewano bez komina, oraz karczma, gdzie pod jednym dachem znajdowało się mieszkanie karczmarki. Przywieziono ją z byłego rejonu Zaricze.
Obok jednego z gospodarstw stoi brek — tak na Polesiu nazywano obórkę, budowlę na czterech palach pod daszkiem, gdzie przechowywano siano i słomę. Pod nią zaaranżowano rekonstrukcję kryjówki UPA.
W czerwcu 2022 roku na podwórku zariczeńskim skansenu osiedlono owce: hodowla owiec od dawna była zajęciem północy obwodu rówieńskiego, tutaj przędziono wełnę i szyto kołdry. Barana przywieziono z Kamianego-Słuczańskiego, a w styczniu 2023 roku w muzeum po raz pierwszy urodziły się jagnięta.
Zdjęcie: Suspilne Równe
Kapliczka i krzyże nadbłagane
Najstarszą budowlą skansenu jest drewniana kapliczka z połowy XVIII wieku, przewieziona ze Stepani. W 1983 roku obok niej zorganizowano symboliczny cmentarz z kamiennymi nagrobkami z XVII wieku.
Przy kapliczce muzeum gromadzi krzyże nadbłagane — te, które wieńczyły poleskie cerkwie. Pierwszy pochodzi z Cerkwi Świętej Trójcy z 1725 roku w Dorotyczach. Drugi w 2025 roku przekazał proboszcz świątyni w Luchczy: starą cerkiew św. Michała z XIX wieku rozebrano tam w 1963 roku, a z jej desek zbudowano szkołę. Krzyż wykonał miejscowy mistrz kowalski.
Wiatrak domowy z Wielkich Czepcewicz
Pod koniec 2025 roku do skansenu przewieziono domowy młyn z końca XIX wieku z Wielkich Czepcewicz w rejonie waraskim, a wiosną 2026 roku go odnowiono. Takie wiatraki, w przeciwieństwie do dużych młynów, które mieliły na sprzedaż, gospodarze stawiali dla własnej rodziny.
Domowy młyn zajmował od dwóch do dziewięciu metrów kwadratowych i mieścił jedynie wiadro, żarna oraz skrzynię na mąkę, więc młynarz nawet nie wchodził do środka. Najdroższe były żarna: w okresie międzywojennym kosztowały 30 złotych, a gotowy wiatrak — 150, jak dojna krowa. Najstarsze takie młyny miały cztery skrzydła, późniejsze — od sześciu do dwunastu. Z elektryfikacją w połowie XX wieku zniknęły.
Zdjęcie: Suspilne Równe
Gdzie znajduje się muzeum
Skansen znajduje się na terenie Sarnieńskiego Muzeum Historyczno-Etnograficznego: ulica Proswity 20, miasto Sarny, obwód rówieński. Działa tu także etnocentrum „Polesie”, otwarte w 2024 roku, z poleskimi strojami i krosnami tkackimi.
Muzeum jest czynne od wtorku do piątku w godzinach 09:00–18:00, w sobotę od 09:00 do 17:00, niedziela i poniedziałek są dniami wolnymi. Telefon do muzeum: 03655 35 397.
