Wąskotorowa kolej Antonówka — Zariczne — najsłynniejsza trasa Polesia Rówieńskiego. Ponad sto kilometrów toru o szerokości 750 milimetrów biegnie od stacji Antonówka na linii Sarny — Kowal przez Wołodymyrets do Zaricznego nad Styrem — lasami, bagnami i dziesiątkami drewnianych mostów. Wśród ludzi nazywana jest „kukułką” lub „pociągiem”, w gazetach — „Poleskim tramwajem”. W 2007 roku w projekcie „Siedem cudów Rówieńszczyzny” wąskotorówka zajęła pierwsze miejsce.
Przez długi czas była jedną z nielicznych na Ukrainie wąskotorówek z pasażerskim pociągiem kursującym według rozkładu, a dla wielu poleskich wsi — jedynym połączeniem ze światem. Regularny ruch zatrzymał się w 2020 roku i od tego czasu „kukułka” stoi. Jednak tor, stacje i most nad Styrem pozostają i warto je znać.
Droga dla lasu
Dokładna data rozpoczęcia budowy nie jest znana — najczęściej podaje się rok 1895. Początkowo tor położono do wywozu drewna: od Antonówki do stacji Kuchitska Wola. Podczas I wojny światowej droga zyskała znaczenie strategiczne i pojawiła się dodatkowa linia Chynoczi — Dubrowica — Wysock. W międzywojniu, gdy teren należał do Polski, wąskotorówką przewożono na zachód drewno, smołę, żywicę i spirytus ziemniaczany.
W czasie II wojny światowej tor został zniszczony, a odbudowę rozpoczęto około 1946 roku. Części starych odgałęzień nie odbudowano, za to wybudowano odcinek Tychowyż — Loknica. Obecny wygląd trasa zyskała w 1968 roku, gdy wybudowano ostatnie 18 kilometrów od Loknicy do Zaricznego. W latach 1970–1980 parowozy zastąpiono spalinowymi TU2, a w Antonówce zbudowano zajezdnię i punkt przeładunkowy z wąskiego toru na szeroki. Ruch towarowy zakończył się wraz z kryzysem lat 90., ale pociąg pasażerski kursował jeszcze przez trzy dekady.
Najdłuższy drewniany most
Najcenniejszą budowlą linii jest most nad Styrem na odcinku Bile — Młynok. Ma długość 153 metrów, na drewnianych podporach, uważany jest za najdłuższy drewniany most kolejowy w Europie i jedyny tak duży na Ukrainie. Zbudowano go w 1906 roku (według innych źródeł — w 1908). Most łączy brzegi, między którymi wiosną rozlewa się Styr, i podczas powodzi można było przejść na drugą stronę pieszo tylko po nim. Gdy pociąg przejeżdżał przez most, zawsze witał go dyżurny.
Poza tym mostem na wąskotorówce jest około trzydziestu małych drewnianych mostków, a łącznie na trasie ponad osiemdziesiąt sztucznych przepraw przez rzeki, rowy i kanały.
Jak jeździła „kukułka”
Pociąg składał się z małego spalinowego TU2 i dwóch-czterech wagonów PW-40. Wyruszał z Antonówki rano i pokonywał trasę do Zaricznego w około cztery godziny — ze średnią prędkością około 26 kilometrów na godzinę, przez 17 miejscowości. Bilety sprzedawał konduktor bezpośrednio w wagonie, a pociąg mógł zatrzymać się także „na żądanie”. W dni targowe, w każdą środę, do składu dołączano dwa dodatkowe wagony.
Dla podróżnych przejazd był podróżą w przeszłość: wagony kołyszą się, za oknem płyną sosny, bagna i łąki, a na przystankach można wysiąść prosto do lasu. Zagraniczni goście — Polacy, Niemcy, Czesi, Holendrzy — specjalnie przyjeżdżali, by pojeździć najdłuższą działającą wąskotorówką w Europie. W Antonówce organizowano festiwal etniczny „Bursztynowa Droga” i otwierano muzeum wąskotorówki.
Dlaczego pociąg się zatrzymał
Wiosną 2020 roku, podczas kwarantanny, Ukrsaliznycia odwołała wszystkie pociągi podmiejskie, a pociąg Antonówka — Zariczne po złagodzeniu obostrzeń nie został wznowiony z powodu nierentowności. Według danych kolei, większość torów wymaga całkowitej rekonstrukcji, szyny położono jeszcze na początku XX wieku, a drewniane mosty są w stanie awaryjnym. Tabor, któremu jest ponad pół wieku, na Ukrainie nie ma gdzie kapitalnie remontować. W 2022 roku lokomotywy spalinowe i wagony wywieziono z Polesia ze względów bezpieczeństwa.
Aktywiści i społeczności wielokrotnie prosili o wznowienie ruchu, a entuzjaści nawet opłacali pojedyncze kursy. Czy pociąg będzie kursować i kiedy — sprawdźcie w Ukrsaliznycji przed podróżą.
Co można zobaczyć
- Stację Antonówka — stację węzłową na linii Sarne — Kowel, gdzie peron wąskotorówki stoi tuż za dworcem, a obok jest zajezdnia i punkt przeładunkowy.
- Stację Wołodymyreć — w połowie trasy, w centrum rejonu z drewnianym kościołem.
- Most nad Styrem koło wsi Bile i Młynok — główną atrakcję linii. Nie podchodźcie blisko do torów i mostów: konstrukcje są stare i w stanie awaryjnym.
- Stację Zariczne z pawilonem i semaforami — końcowy punkt trasy przy nabrzeżu Styru.
Jak dojechać
Antonówka — węzłowa stacja na linii Sarny — Kowel, 18 kilometrów od posterunku kolejowego Mała Jazwinka i 23 od Rafałówki; rozkład jazdy pociągów szerokotorowych znajdziesz na stronie Ukrzaliznyci. Wołodymyrets i Zariczne są połączone autobusami z Równem, Warasz i Sarnami, a samochodem z Wołodymyrca do Zaricznego — około godziny leśną drogą. Północ obwodu rówieńskiego graniczy z Białorusią, dlatego przed podróżą sprawdzaj komunikaty Państwowej Służby Granicznej o ograniczeniach w gminach przygranicznych.
Co w pobliżu
Przy końcowej stacji — osiedle Zariczne, dawny Pogość nad Styrem, oraz jezioro Czarne koło Wołczyc. Z Wołodymyrca niedaleko do Białego Jeziora i Rówieńskiego Rezerwatu Przyrody. Więcej o regionie — w artykułach Polesie Rówieńskie: dokąd pojechać i co zobaczyć oraz Rejon waraski.
