Na Cudnej Górze koło wsi Nowa Słoboda, 20 wiorst na wschód od Putywla, stoi monaster Sofroniusza — jedna z najstarszych siedzib monastycznych Siewierszczyzny. Tutaj, nad błotem Mołcze, w 1405 roku, według podania, znaleziono cudowną Mołczańską ikonę Matki Bożej. Monaster przetrwał tatarskie najazdy, rozkwit XVII i XVIII wieku, całkowite zniszczenie za władzy sowieckiej i odrodzenie po 1999 roku. Obecnie należy do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego (Patriarchatu Moskiewskiego).
Od pieczar do pustelni
Dokładna data założenia jest nieznana. Podania łączą pierwszych mnichów na Cudnej Górze z XI–XIII wiekiem, a najprawdopodobniej z mnichami Ławry Peczerskiej, którzy uciekali przed najazdem mongolskim w 1240 roku i wykopali tu pieczary. W XIV wieku był tu już monaster, który został zniszczony przez koczowników. Jesienią 1405 roku, według podania, bartnik znalazł na górze ikonę Matki Bożej i w tym miejscu postawiono drewnianą cerkiew — tak powstała pustelnia Mołczańska. W 1592 roku została spalona przez Tatarów, a mnisi przeprowadzili się do Putywla, gdzie założyli monaster Mołczański.
Ihumen Sofroniusz i rozkwit
W 1630 roku na górze wzniesiono pierwszą murowaną cerkiew Narodzenia Matki Bożej, a w 1653 roku pustelnię odnowiono jako Mały Monaster Mołczański. Najwięcej dla niej zrobił ihumen Sofroniusz (świeckie imię Stefan Batowrin): za jego czasów siedziba stała się najsłynniejsza nad Sejmem i otrzymała bogate dobra. Po śmierci Sofroniusza w 1692 roku monaster oficjalnie nazwany monasterem Sofroniusza. W 1757 roku wzniesiono nadbramną cerkiew Opieki Matki Bożej w stylu baroku ukraińskiego, a ogród monasterski słynął z owoców, które dostarczano na stół cesarski.
Co się zachowało
Centrum kompleksu to dwukondygnacyjna, trójdzielna, trójkopułowa cerkiew nadbramna Opieki Matki Bożej z wygiętymi gzymsami i ozdobnymi oprawami okien. Obok znajduje się refektarz, który od strony dziedzińca wydaje się parterowy, a z bliska dwukondygnacyjny; jego dwufilarowa sala jest unikalna dla architektury ukraińskiej. Istnieje dawny budynek szpitalny i budynek przeora ze świątynią Proroka Eliasza, kaplica Matki Bożej oraz mało zbadane pieczary, które świadkowie porównują z pieczarami Ławry Peczerskiej.
Zniszczenie i odrodzenie
15 lutego 1919 roku do monasteru przybyła komisja komitetu rewolucyjnego po skarby. Z czasem mury, sobor z 1630 roku i dwie cerkwie zniszczono, pieczary częściowo zasypano, archiwa spalono. Był tu dom dziecka, w czasie wojny — partyzanci, a po wojnie ruiny rozbierano na cegłę do chlewni, świątynię Narodzenia zrównano z ziemią za pomocą buldożerów. Odrodzenie zaczęło się w 1999 roku, gdy do ruin przybyli mnisi. Odnowiono cerkiew pieczarną, podziemne korytarze, a w 2010 roku poświęcono cerkiew nadbramną. W 2007 roku monaster wszedł do top 100 akcji „Siedem cudów Ukrainy”.
Jak dojechać
Monaster znajduje się na Cudnej Górze koło Nowej Słobody w rejonie konotopskim, około 20 km na wschód od Putywla. Dojechać można samochodem.
Co wziąć pod uwagę
Klasztor jest czynny — przestrzegaj zasad panujących w miejscu odosobnienia. Ziemia putywelska leży blisko granicy z Rosją i jest narażona na ostrzał, dlatego przed podróżą sprawdź sytuację dotyczącą bezpieczeństwa oraz ograniczenia wprowadzone przez Sumską Obwodową Administrację Wojskową.
