Kamienica Lizogubów w Siedniowie to najstarszy murowany budynek mieszkalny Lewobrzeżnej Ukrainy, zabytek architektury o znaczeniu narodowym. Stoi ona w parku majątku Lizogubów na skraju wysokiego brzegu Snowu, w pobliżu cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego.
Kamienicę wzniesiono w 1690 roku na zamówienie pułkownika czernihowskiego Jakuba Lizoguba. Budował ją ten sam cech mistrzów, który wznosił siedniowską cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.
Chata na dwie połowy, tyle że z cegły
Budynek jest parterowy, prostokątny w planie, symetryczny, z wysokim cokołem i piwnicą. Ma pięć pomieszczeń usytuowanych na zasadzie enfilady — pokoje są połączone ze sobą kolejno. Taka struktura planistyczna przypomina tradycyjną ukraińską chatę na dwie połowy, lecz została zrealizowana w monumentalnej architekturze murowanej.
Pokoje są nakryte sklepieniami kolebkowymi i żaglastymi z lunetami. W grubych ścianach urządzone liczne nisze o przeznaczeniu gospodarczym i konstrukcyjnym. Zachowały się resztki ogrzewania piecowego, przy czym przewidziano je tylko w dwóch środkowych pokojach. Jest to jedna z cech administracyjnego przeznaczenia budowli.
Półpiwnica powtarza układ głównego poziomu. Osobliwością jest skrytka pod gankiem — prostokątna komora z dwiema niszami.
Początkowo budynek miał dwuspadowy dach z trójkątnymi szczytami na elewacjach bocznych, kryty gontem. Elewacje wyróżniają się wstrzemięźliwym wystrojem: okna są zagłębione w niszach arkadowych, a ściany wieńczy niewielki gzyms.
Wieża, którą malował Szewczenko
W drugiej ćwierci XIX wieku wygląd kamienicy uległ zmianie. Zamiast pierwotnego ganku na głównej elewacji wzniesiono dwukondygnacyjną wieżę, wzmocnioną przyporami. Ozdobiono ją neogotyckimi oknami oraz dekoracyjnymi blankami-merlonami.
Właśnie taką przebudowaną kamienicę uwiecznił Taras Szewczenko w 1846 roku, gdy gościł u ówczesnego właściciela majątku Andrzeja Lizoguba. Jego rysunek „W Siedniowie” zachował dla nas wygląd budowli z połowy XIX wieku.
We wrześniu 1930 roku kamienicę dokładnie zbadał i zmierzył historyk sztuki Stefan Taranuszenko. Wtedy też przeprowadzono pierwsze prace konserwatorskie. Wkrótce wyniki badań stały się podstawą jego osobnej pracy o zabytku, wydanej w 1932 roku.
Podczas II wojny światowej budynek uległ znacznym zniszczeniom. Restaurowanie ukończono w 1967 roku. Po tym w kamienicy otwarto bar piwny, co wywołało oburzenie opinii publicznej. Zakład wkrótce zamknięto, a budowla pozostała bez odpowiedniej opieki i stopniowo popadała w ruinę.
W 2001 roku kamienicę ponownie odrestaurowano kosztem „Czernihowobłenerho”. Dziś pozostaje ona jednym z najciekawszych zabytków majątku Lizogubów i przypomina o architekturze oraz ustroju administracyjnym starszyzny kozackiej Hetmanatu.
Jak dojechać
Kamienica stoi w centrum Siedniowa, w parku Lizogubów, 25 km od Czernihowa. Obok znajduje się cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego oraz drewniana cerkiew św. Jerzego.
