Na północy regionu żytomierskiego jest rzeka, o której wiedzą chyba tylko zapaleni wodniacy – Żerew. To największy dopływ Uża (96 km długości), który wije się przez poleskie lasy od Nowych Białokorowicz do Narodicz. I gdzieś w połowie jej biegu, koło wsi Powcz w rejonie łuhinskim, stoi tama, wokół której zebrało się wszystko, za co kocha się dzikie poleskie rzeki: bystrza na kamienistym dnie, wychodnie skalne, sosnowe i dębowe brzegi oraz poczucie całkowitego wyludnienia. To szlak nie dla masowego turysty, ale dla kogoś, kto szuka ciszy i wody bez tłumów.
Rzeka Żerew: w skrócie
Żerew to lewy dopływ Uża (dorzecze Prypeci), największy ze wszystkich jego dopływów; powierzchnia dorzecza wynosi około 1470 km². Swoje źródła ma koło osiedla Nowe Białokorowicze, płynie przez Łuhiny i dalej na północny wschód, obok Ihnatpola i Wiazówki, a w Uż wpada koło Narodicz. To typowa poleska rzeka leśna: miejscami wąska „na szerokość wiosła”, miejscami rozlewa się w zbiorniki wodne, z kamienistymi bystrzami, piaszczystymi jeziorami poeksploatacyjnymi i dzikimi zarośniętymi brzegami. Przez płycizny i progi jest interesująca właśnie wiosną oraz przy wysokim stanie wody.
Tama w Powczu i to, co wokół niej
Koło wsi Powcz (założonej w 1870 roku) rzekę przegrodza tama ze zbiornikiem wodnym – to działający obiekt regulacyjny, a nie porzucona ruina: na lewym brzegu w pobliżu działa ośrodek wypoczynkowy „Powcz”. Dla wodniaków tama to miejsce przenoski: łódź przenosi się środkiem, przez ziemną część tamy.
Najciekawsze zaczyna się zaraz za nią. Poniżej tamy Żerew się zwęża, a w korycie pojawiają się kamienie i niewielkie bystrza – według słów doświadczonych turystów, tutaj, zaraz za „Małą Elektrownią Wodną w Powczu”, ukrywa się bardzo piękny próg, widoczny nawet przy Niskiej wodzie. Dalej, w rejonie wsi Rudnia-Powczańska, rzekę zdobią wychodnie skalne, kamienne kładki z wąskimi przejściami oraz niewielkie sziwery – malownicze, choć wymagające uwagi.
Kilka punktów orientacyjnych, które napotyka się na tym odcinku (według relacji turystów wodnych):
- „Święte źródło dające życie” na prawym brzegu, gdzie można zaczerpnąć czystej wody;
- teren rekreacyjny „Most Czołgowy” Państwowego Przedsiębiorstwa „Ługynskie Specjalne Gospodarstwo Leśne” — z altanami i huśtawką na lewym brzegu. Teren jest położony wzdłuż wodnego szlaku turystycznego po Żerewie na odcinku Łuhyny — Rudnia-Szatun. Wokół rozciąga się gęsty poleski las, bogaty w jagody i grzyby, a sama rzeka doskonale nadaje się do wędkarstwa lub wypoczynku nad wodą;
- system jezior Ihnatpilskiego wyrobiska piasku, przez który Żerew przepływa z prądem w dół;
- kamienne kładki z wąskimi przejściami koło wsi Młyny i Rudnia, które pokonuje się z dużą prędkością lub przeprowadzając łódź.
Dla kogo jest to miejsce
To lokalizacja dla przygotowanych miłośników dzikiej turystyki wodnej, a nie dla wypoczynku plażowego. Nie ma tu zagospodarowanych plaż, kiosków ani wypożyczalni — są za to prawdziwa poleska przyroda: lasy sosnowo-dębowe, czysta woda, cisza i prawie całkowity brak ludzi nawet tam, gdzie stoją altany. Klasyczny format to wielodniowy spływ kajakowy (na przykład odcinek Łuhyny — Rudnia, około 29 km, który turyści pokonują niespiesznie w ciągu kilku dni z noclegami na dzikich polanach).
Co znajduje się w pobliżu
Szlak Żerewem można uzupełnić o kilka pobliskich punktów:
- Ihnatpilskie wyrobisko piasku — system jezior w dół biegu rzeki, przez który przepływa Żerew. Jest to czynny zakład wydobywczy, a same jeziora z piaszczystymi brzegami są wykorzystywane przez lokalnych mieszkańców do kąpieli i wędkarstwa; punkt orientacyjny dla wodniaków to „w jeziorach trzymać się lewej strony”.
- Łuhyny — osiedle typu miejskiego na obu brzegach Żerewa, skąd zazwyczaj startują spływy. Dawny ośrodki rejonowy, obecnie centrum hromady Łuhyny w rejonie korosteńskim; pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1595 roku.
- Wsie Powcz i Rudnia-Powczańska — typowe poleskie wieście z drewnianymi mostami, terenami rekreacyjnymi (takimi jak „Most Czołgowy” z altanami i huśtawką na brzegu) oraz malowniczymi kamiennymi kładkami przez rzekę.
Praktyczne porady
- Kiedy jechać: optymalnie wiosną lub przy wysokiej wodzie — latem rzeka miejscami mieliznieje, a kamieniste odcinki stają się trudne do przebycia.
- Przenoska tamy: przez środkową ziemną część; zaplanuj czas na przeniesienie sprzętu.
- Brody i niskie mosty: na trasie zdarzają się brody samochodowe i niskie betonowe mosty, pod którymi łódź trzeba przeciągać górą.
- Nocleg: dzikie polany i wychodnie skalne; wygodnych miejsc miejscami jest mało, więc planuj przystanki z wyprzedzeniem.
- Ze sobą: woda pitna (są źródła, ale nie wszędzie), jedzenie, obuwie do przeprowadzania łodzi, worek na śmieci — infrastruktury tutaj praktycznie nie ma.
- Bezpieczeństwo: progi i bystrza przy wysokiej wodzie wymagają doświadczenia; kamizelka ratunkowa jest obowiązkowa.
Często zadawane pytania
Gdzie znajduje się tama Powcz?
Koło wsi Powcz na rzece Żerew, w hromadzie Łuhyny w rejonie korosteńskim obwodu żytomierskiego.
Czym jest rzeka Żerew?
Lewy dopływ Uża o długości 96 km — największy dopływ Uża; płynie poleskimi lasami od Nowych Białokorowiczów do Narodycz.
Czy tama Powcz jest porzucona, czy czynna?
To czynna tama regulacyjna ze zbiornikiem wodnym; obok na lewym brzegu działa ośrodek wypoczynkowy „Powcz”.
Czy można tam spływać kajakiem?
Tak, to popularna trasa wśród wodniaków; tamę obosi się przez część ziemną, a niżej idą bystrza i odcinki skalne.
Co ciekawego jest poniżej tamy?
Piękny próg zaraz za tamą, wychodnie skalne koło Rudni-Powczańskiej, kamienne kładki z wąskimi przejściami oraz bystrza.
Kiedy najlepiej jechać?
Wiosną lub przy wysokiej wodzie — latem rzeka miejscami mieliznieje.
Czy jest tam infrastruktura wypoczynkowa?
Praktycznie jej nie ma: jest ośrodek wypoczynkowy koło tamy i kilka dzikich altan, ale nie ma kioskowych budek, wypożyczalni ani plaż — wszystko, co potrzebne, weź ze sobą.
Jaki jest klasyczny szlak przechodzący przez tamę?
Na przykład odcinek Łuhyny — Rudnia (około 29 km), który zazwyczaj pokonuje się w ciągu kilku dni z noclegami.
