Korosteń: co warto zobaczyć w jeden dzień — kanion, kamieniołomy, park rzeźb i stary kościół

Według podanień Korostyszew powstał jeszcze w VI–VII wieku — wówczas osada nazywała się Chminicze i była ośrodkiem plemienia Drewlan minczan. Pierwsza pisemna wzmianka datowana jest na 26 marca 1499 roku. W 1565 roku miasto kupił Jan Olizar-Wołczkiewicz i aż do 1873 roku Korostyszowem władał ten szlachecki ród. Za panowania najbardziej znanego z Olizarów — hrabiego Gustawa — miasto przeżyło swój pierwszy rozkwit: pojawiły się kościół, luksusowy pałac i park, zakład leczniczy wykorzystujący lokalne wody lecznicze, zaproszono tu niemieckich sukneariów oraz włoskich mistrzów obróbki granitu. W drugiej połowie XIX wieku Korostyszew był prawdziwym miasteczkiem wielowyznaniowym: stały tu dwie cerkwie prawosławne, kościół, kircha luterańska oraz aż sześć synagog — prawie wszystkie te budowle, oprócz kościoła, nie zachowały się do naszych czasów.

W XIX wieku w mieście zaczęto wydobywać granit i Korostyszew do dziś nazywany jest „granitowym miastem”: lokalny kamień wywożono do budowy w Kijowie i Żytomierzu, a zatopione wyrobiska stały się główną atrakcją turystyczną hromady. Obejrzenie wszystkich głównych obiektów w centrum zajmuje kilka godzin, choć na kanion i kamieniołomy wielu przeznacza osobne pół dnia. Nawigacji turystycznej jest tu niewiele, więc trasę do kamieniołomów warto przestudiować wcześniej, a najciekawsze historie często opowiadają sami mieszkańcy.

Park imienia Witalija Rożyka — 111 rzeźb i rekord Ukrainy

Główna wizytówka Korostyszewa ostatnich lat. Park założono w 1820 roku na ziemiach majątku hrabiego Gustawa Olizara, status pomnika sztuki ogrodowej o znaczeniu lokalnym otrzymał w 1964 roku. Prawdziwe drugie narodzenie parku zaczęło się dzięki lokalnemu rzeźbiarzowi, zasłużonemu artystowi Ukrainy Witalijowi Rożykowi, który mieszka w pobliżu i stworzył większość rzeźb oraz pomników w mieście.

Właśnie tutaj zwykłe bryły granitu zamieniły się w dziesiątki kompozycji artystycznych. Pierwsze prace pojawiły się jeszcze w połowie lat 2000. obok ozdobnych stawów dawnego majątku hrabiów Olizarów. Z każdym rokiem kolekcja powiększała się o nowe rzeźby i dziś park stał się jedną z najciekawszych lokalizacji turystycznych obwodu żytomierskiego.

Wśród dzieł znajdują się wizerunki wybitnych Ukraińców i postaci światowych, kompozycje alegoryczne, postacie z utworów literackich, a także niezwykłe granitowe kaktusy, ozdobne ławki, wazony i kompozycje z kamienia naturalnego. Każda rzeźba ma swój własny charakter i zachęca do zatrzymania się, przyjrzenia się detalom oraz zrobienia efektownych zdjęć.

W maju 2024 roku Korostyszów otrzymał dyplom Księgi Rekordów Ukrainy w kategorii „najlepsze miasto Ukrainy pod względem liczby rzeźb w przeliczeniu na liczbę mieszkańców” — 111 rzeźb i pomników jak na nieduże miasto.

Co jest w środku: powierzchnia parku wynosi 12,9 ha, dwa tarasy na zboczach wzgórza, stawy z zarośniętymi wysepkami, wodospad (lokalna nazwa — „szum”), fontanny z rzeźbami oraz punkty widokowe na skaliste brzegi Teterewa i tamę. Wśród rzeźb znajdują się: Hryhorij Skoworoda, Taras Szewczenko, Salvador Dalí, Einstein, a także postacie z lokalnych legend, a nawet mieszkańcy okolicznych wsi. Jedna z rzeźb — „Całujące się kamienie” — jest uważana za jedną z najbardziej romantycznych w kraju. W parku zachowała się również dawna warstwa historyczna: brama wjazdowa do majątku, fontanna-kąpielisko ze rzeźbou przedstawiającą dziewczynę i lwią paszczę (Gustaw Olizar stał na czele loży masońskiej, stąd ta symbolika), a także skała Felińskiego. Park jest otwarty całodobowo; na niespieszny spacer warto przeznaczyć 1–1,5 godziny. W parku nie ma kawiarni, dlatego lepiej zabrać ze sobą wodę i przekąski.

Kamienna Żaba

Niedaleko parku miejskiego znajduje się kolejna niezwykła atrakcja Korostyszowa — słynna kamienna Żaba. Według lokalnych podań jest to dawny słowiański idol, którego swego czasu wydobyto z dna Teterewa na polecenie jednego z Olizarów; tak opisuje ją także krajoznawca Dmytro Antoniuk w przewodniku „4 podróże po Żytomierszczyźnie”. Część lokalnych badaczy przeszłości tę legendę jednak odrzuca i wyjaśnia nazwę w inny sposób. Dziś rzeźba siedzi na dużej granitowej skale i pozostaje jednym z najbardziej znanych miejsc w mieście.

Koło skały z kamienną Żabą co roku organizowano tradycyjne zawody w wędkarstwie, które gromadziły dziesiątki uczestników i widzów. Dzięki połączeniu legend, historii i malowniczych krajobrazów Teterewa lokalizacja ta pozostaje jednym z symboli miasta.

Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny — główny zabytek architektury

Jedna z najstarszych budowli sakralnych obwodu żytomierskiego i zabytek architektury o znaczeniu lokalnym. Znajduje się przy ulicy Darbiniana, w sąsiedztwie parku.

Historia: pierwszy drewniany kościół konsekrowano tutaj w 1608 roku dzięki Adamowi Olizarowi, który przeszedł z prawosławia na katolicyzm, oraz jego żonie Annie. Murowany budynek w stylu barokowym z elementami klasycyzmu wzniesiono kosztem rodziny Olizarów w latach 1776–1779, a w 1802 roku Filip Olizar dobudował po lewej stronie rodzinną kaplicę grobową. W czasach radzieckich kościół zamknięto: od 1936 do 1938 roku mieścił się tu spichlerz, a od 1938 do 1991 roku — kino. Wspólnotę katolicką oficjalnie zarejestrowano w 1989 roku, sam świątynię oddano wiernym w 1991 roku, odrestaurowano w latach 1991–1997 i konsekrowano 9 listopada 1997 roku. Wewnątrz zachowała się droga krzyżowa wyrzeźbiona przez polskiego artystę Furdynę w nietypowej maniery. Przed kościołem stoi granitowy pomnik hrabiego Gustawa Olizara (1798–1865) dłuta Witalija Rożyka — płynne przejście od nieobrobionej bryły do ludzkiej postaci.

Jest to działający kościół parafialny, którym opiekują się księża salezjanie; czas odwiedzin najlepiej dostosować do harmonogramu nabożeństw, a w sprawie fotografowania we wnętrzu podczas mszy należy skonsultować się z parafiasz. Na zwiedzanie wystarczy 20–30 minut.

Dom księży (XVIII wiek). Zdjęcie: Ukraina Incognita

Pozostałości majątku Olizarów

Obok parku i kościoła znajduje się wszystko, co pozostało z dawnego pałacu hrabiów Olizarów: dwie kolumny oraz basen-fontanna z lwią paszczą. Oba obiekty posiadają status zabytków o znaczeniu lokalnym (numery rejestrowe 215 i 215/1). Na ich obejrzenie w ramach spaceru po parku wystarczy 10–15 minut.

Koło schodów prowadzących do tampy w parku w Korostyszowie stał kiedyś niezwykły budynek — archiwum rodziny Olizarów. Hrabie trzymali tu ogromną kolekcję dawnych dokumentów, przywilejów i rękopisów.

O tym archiwum wiadomo już od 1826 roku. Podczas przeszukania majątku Gustawa Olizara urzędnicy Imperium Rosyjskiego informowali, że w parku stoi osobny kamienny dom, wypełniony wielką ilością starych papierów. Ze względu na ich wartość budynek nawet oieczętowano.

W różnych latach pracowali tu historycy, a część dokumentów przekazano później do Kijowskiej Komisji Archeograficznej. W sumie przechowywano tam setki unikalnych aktów historycznych.

Samo archiwum zostało zbudowane na początku XIX wieku w stylu neogotyckim. Po sprzedaży majątku budynek stracił swoje przeznaczenie, stopniowo popadł w ruinę, a po rewolucji został całkowicie rozebrany. Dziś nic z niego nie zostało, ale to właśnie tutaj przechowywano kiedyś jedną z najcenniejszych prywatnych kolekcji historycznych Prawobrzeżnej Ukrainy.

Biblioteka w posiadłości. Zdjęcie: Ukraina Incognita

Kanjon Korostyszowski i wyrobiska – główna atrakcja przyrodnicza

Na obrzeżach miasta, w otoczeniu lasu iglastego, znajduje się klastr złożony z kilku zatopionych kamieniołomów granitowych – to właśnie dla nich do Korostyszowa przyjeżdżają nawet z Kijowa. Najbardziej znany z nich to Kanjon Korostyszowski, jezioro w kształcie podkowy wśród granitowych skał, w którym kręcono sceny do filmu „Twierdza straży” oraz seriali „Sługa narodu”, „Wiedźma”, „Węszyciele”. W nawigatori szukaj właśnie „Kanjonu Korostyszowskiego” – w klastrze znajduje się kilka jezior.

Co tam: głębokość miejscami sięga 20 metrów, woda jest źródlana i przejrzysta, ale nagrzewa się powoli. Brzegi są przeważnie strome i skaliste, jest kilka łagodnych zejść do wody, jednak większość wypoczywających skacze ze skał — wymaga to ostrożności. Ze względu na brak fal i prądu świetnie sprawdza się tu supboarding — w weekendy często pojawiają się mobilne punkty wypożyczania desek SUP. Skały o wysokości do 10 metrów przyciągają początkujących wspinaczy, na miejscu prowadzone są również lekcje wspinaczki. Sezon kąpielowy trwa od maja do września, a zimą ośnieżone skały prezentują się szczególnie efektownie. Przyjeżdżają tu nawet na sesje zdjęciowe ślubne.

Infrastruktura: to w większości dzika lokalizacja, a nie zagospodarowany kurort. Głównym formatem są namioty: w weekendy wokół jeziora tworzą się całe miasteczka namiotowe. Hoteli nad brzegiem nie ma — po komfortowy nocleg jedzie się do kompleksów hotelowych przy trasie Kijów — Czop lub wynajmuje się mieszkanie w samym Korostyшевie. Latem w weekendy przy wjeździe działają mobilne kawiarnie, ale produkty na piknik lepiej kupić wcześniej w mieście. Wzdłuż obwodu lasu znajdują się własnoręcznie zrobione stoliki, miejsca na ognisko i drewniane altany. Stacjonarnych toalet nie ma, a przez duży napływ ludzi problem śmieci latem jest palący — zabierajcie worki na śmieci ze sobą. Samochody zostawia się przy dojeździe, w pasie leśnym.

Inne jeziora klastera:

• Jezioro „Kamieniołom granitowy” — największe z czterech, na prawo od wjazdu do miasta. Wystarczająco duże, aby strefa plażowa na jednym brzegu nie przeszkadzała w wędkarstwie na drugim.
• Pierwsze jezioro — na lewo od wjazdu, otoczone lasem liściastym, przylega do sektora działkowego; mniej odpowiednie do kąpieli, za to ciche i wygodne do robienia zdjęć oraz wędkarstwa.
• Naturalne jezioro koło kompleksu hotelowego — jedyne pochodzenia naturalnego w klasterze; najspokojniejszy wariant z mniejszym ruchem turystycznym.

Teterew i jego skaliste brzegi

Rzeka Teterew przecina tutejsze granity, tworząc strome brzegi, kamieniste progi i bystrza — jeden z najbardziej efektownych krajobrazów obwodu żytomierskiego. Latem można tu zobaczyć kajakarzy pokonujących bystrza, jesienią — fotografów polujących na złociste pejzaże, a zimą ośnieżone skały nabierają szczególnego, surowego piękna.

Pedagogiczne Kolegium Zawodowe imienia Iwana Franki (dawne seminarium nauczycielskie)

Historyczny, dwukondygnacyjny budynek murowany przy ulicy Seminarskiej, wzniesiony na początku lat 70. XIX wieku dla seminarium nauczycielskiego w Korostyszewie, to jedna z najstarszych budowli edukacyjnych w mieście, która do dziś jest wykorzystywana zgodnie z przeznaczeniem. Teren placówki jest dla odwiedzających ograniczony, ale budynek można swobodnie obejrzeć z zewnątrz.

Świątynia Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny

Prawosławna świątynia w centrum miasta, przy ulicy Zwycięstwa, to kolejna czynna budowla sakralna Korostyszewa, oprócz kościoła.

Niedaleko: kamieniołom w Wysokim Kamieniu

Jeśli jest czas na wyjazd poza miasto, kilka kilometrów dalej, w stronę wsi Wysokyj Kamin, znajduje się kolejny malowniczy kamieniołom — głębokie jezioro pośród stromych skał, sosen i brzóz; miejscowi porównują krajobrazy do karelskich. Spotyka się tu odsłonięcia pegmatytu — dawnej skały magmowej. Lokalizacja jest odpowiednia dla tych, którzy planują cały dzień w rejonie korostyszowskim.

Praktyczne porady

• Trasa na dzień: rano — kościół, park rzeźb i pozostałości majątku Olizarów (wszystko w promieniu 5–10 minut spacerem od siebie); w ciągu dnia — przejazd do kanionu lub jednego z kamieniołomów na kąpiel, wspinaczkę skałkową lub sesję zdjęciową; w razie wolnego czasu — wyjazd do wsi Wysokyj Kamin.
• Parkowanie: w centrum — wzdłuż ulic przy parku i kościele; przy kanionie i kamieniołomach — na poboczu leśnej drogi.
• Co zabrać ze sobą: wodę i przekąski (zwłaszcza do kanionu), antypoślizgowe obuwie do schodzenia skałami oraz worki na śmieci.
• Kiedy jechać: park i kościół — cały rok; kanion i kamieniołomy — maj–wrzesień na kąpiel, ale są piękne o każdej porze.

Pytania i odpowiedzi

Ile czasu potrzeba, aby zwiedzić Korosteń? Główne zabytki w centrum miasta (park, kościół, pozostałości majątku) — kilka godzin. Jeśli dodamy kanion i kamieniołomy — zaplanujcie cały dzień.

Ile rzeźb znajduje się w parku w Korostyszowie? W mieście jest 111 rzeźb i pomników, większość z nich to prace Witalija Rożyka; właśnie pod tym względem Korostyszów wpisano do Księgi Rekordów Ukrainy w maju 2024 roku.

Czy można kąpać się w kanionie w Korostyszowie? Tak, choć brzeg jest przeważnie skalisty i niezagospodarowany — łagodne zejścia do wody występują tylko miejscami, dlatego warto zachować ostrożność.

Czy daleko jest do kanionu z centrum Korostyszowa? Znajduje się on na obrzeżach miasta, około kilometra od zabudowań.

Kiedy zbudowano kościół Narodzenia Najświętszej Mary Panny? Kamienny budynek wzniesiono w latach 1776–1779 kosztem rodziny Olizarów, choć parafia istnieje od 1608 roku.

Co zostało z majątku hrabiów Olizarów? Dwie kolumny, łaźnia-fontanna z lwią paszczą, brama wjściowa oraz sam park.

Jak dojechać

Korostyszów leży przy trasie Kijów — Czop (M-06), około 30 km na wschód od Żytomierza i blisko 110 km od Kijowa. Wygodnie dojechać tu samochodem lub autobusami kursującymi tą trasą między Kijowem a Żytomierzem.