Szacki Park Narodowy to główna przyrodnicza perła Wołynia. Leży na samym północnym zachodzie Ukrainy, przy granicach z Polską i Białorusią, i chroni jeden z największych systemów jeziornych w Europie: Świtiaź, Pulemietc, Piaseczno, Krymno, Łuki, Pieremut i dziesiątki mniejszych jezior wśród sosnowych lasów i bagnisk. Latem przyjeżdżają tu kąpać się z całego kraju, a zimą — po ciszę zaśnieżonych borów.
Jak powstał
Park utworzyli 28 grudnia 1983 roku na bazie rezerwatów krajobrazowych „Jezioro Świtiaź”, „Jezioro Pulemietc”, „Jezioro Piaseczno” i „Jezioro Krymno”, ogłoszonych jeszcze w 1974 roku, oraz kilku pomników przyrody — bagnisk Łuki, Mielewane, Poddowhe-Podkrągłe i jeziora Klimowskie. W 1999 roku powierzchnię parku powiększono i obecnie wynosi ona prawie 49 tysięcy hektarów.
Park podzielono na strefy: rezerwatową (ponad 5 tysięcy hektarów), regulowanej i stacjonarnej rekreacji oraz gospodarczą. Należą do niego rezerwat botaniczny „Wtienski”, leśne „Rostañskij” i „Jalinnyk”, ichtiologiczny „Sominiec” oraz kilka wiekowych dębów i sosen — pomników przyrody.
Jeziora
Największą osobliwością parku są jeziora, różne pod względem wielkości i pochodzenia. Świtiaź, Pulemietc i Krymno to jeziora krasowe, Piaseczno, Luciymyr, Łuki i Pieremut leżą w kotlinach w kredzie, powikłanych krasem, a Czarne Wielkie ma pochodzenie lodowcowe. Są też reliktowe jeziorka wśród bagnisk — Ozerce, Moszne, Lynoweć. Woda w wielu jeziorach jest miękka, o niewielkiej mineralizacji.
Lasy i bagna
Najbardziej charakterystyczne lasy parku to bory sosnowe z czarną jagodą i mchami zielonymi. Między jeziorami w nizinach leżą bagna turzycowe, zdarzają się też rzadkie na Polesiu torfowiska wysokie. Przez park przechodzi Główny Dział Wodny Europy: stąd woda płynie albo do Prypeci i Morza Czarnego, albo do Zachodniego Buga i Bałtyku. Powierzchnia jest płaska, na wysokości 160–180 metrów nad poziomem morza, z ozami piaszczystymi koło wsi Świtiaź.
Rośliny i zwierzęta
W parku rośnie 789 gatunków roślin, z nich 32 wpisano do Czerwonej Księgi Ukrainy. Gatunków zwierząt z Czerwonej Księgi jest tu 33. Jeziora i bagna parku są chronione jako obszary wodno-błotne o znaczeniu międzynarodowym.
Kręgowców w parku liczy się 333 gatunki: 44 gatunki ssaków, 241 — ptaków, 7 — gadów, 12 — płazów i 29 — ryb. W lasach żyją łoś, sarna, dzik i wiewiórka, z drapieżników pospolite są kuna, gronostaj, łasica i lis, rzadziej spotyka się wydrę, borsuka i wilka. W 2023 roku w parku policzono 15 gatunków nietoperzy — ponad połowę z tych, które występują na Ukrainie. Wśród mieszkańców z Czerwonej Księgi znajdują się ropucha paskówka, gniewosz plamisty, bocian czarny, puchacz, kania ruda i edredon.
Nad Jeziorami Szackimi krzyżują się dwa szlaki ptasich przelotów: z północy na południe, od Morza Białego i Bałtyckiego do Śródziemnomorza, oraz równoleżnikowy poleski. Wiosną i jesienią zatrzymuje się tu ponad 10 tysięcy ptaków — najwięcej kaczek i gęsi, zwłaszcza gęsi gęgawy, a także łysek, mew, perkozów i czajek. Dla wodniczki, rzadkiego na świecie ptaka, Polesie Zachodnie jest jednym z głównych miejsc lęgowych. Dlatego jeszcze w 1995 roku 32,8 tysiąca hektarów jezior i bagien parku włączono do listy ramsarskiej jako obszar wodno-błotny „Jeziora Szackie”.
Rezerwat biosfery
W 2002 roku UNESCO uznało Park Szacki rezerwatem biosfery — terytorium, na którym ochrona przyrody łączy się z życiem i gospodarką lokalnych społeczności. W 2012 roku na jego bazie wraz z sąsiadami utworzono transgraniczny rezerwat biosfery „Polesie Zachodnie”. Weszły do niego ukraiński Park Szacki, polski Poleski Park Narodowy i białoruskie „Polesie Nadbużańskie”, dzięki czemu poleskie jeziora i bagna są teraz chronione po obu stronach Bugu.
W latach 1999–2003 w parku odtwarzano osuszone bagna wokół jezior Krymno, Pulemieckiego, Ostrówciańskiego i Lucimierza. Po tym poziom wody w jeziorach i sąsiadujących bagnach się stabilizował, roślinność bagienna zaczęła odżywać, a ptaków wodnych przybyło. W parku działają cztery stacjonarne placówki naukowe ukraińskich uniwersytetów.
Dlaczego Świtiaź wysycha
Największym troską parku dzisiaj jest wysychanie jezior, przede wszystkim Świtiazi. Wymienia się kilka przyczyn: zmianę klimatu z mniejszymi opadami i cieplešími latami, stare rowy melioracyjne, przez które zmniejszyła się powierzchnia zlewni, niewłaściwe działanie urządzeń hydrotechnicznych, które powinny zatrzymywać wodę powodziową, oraz niekontrolowany pobór wód podziemnych na potrzeby gospodarstw i turystyki. Wspomina się również o eksploatacji złóż kredy „Chocisław” po białoruskiej stronie granicy.
Wypoczynek
Najpopularniejszym miejscem jest Świtiaź ze swoimi piaszczystymi plażami i przejrzystą wodą. Ciszej jest nad Jeziorami Pulemieckim, Piasecznem i Krymnem. Przez lasy wytyczono ścieżki, którymi dobrze spacerować pieszo lub jeździć rowerem, a jesienią zbiera się tu grzyby i jagody. Wędkować można na jeziorach w wyznaczonych strefach parku.
Ścieżki edukacyjne
Poznać park najprościej na jego oznaczonych szlakach. „Świtiazyanka” to pętla o długości 5,2 km przez bór sosnowy i drewnianym deptakiem do rezerwatowej zatoki Bużnia na zachodzie Świtiazia, z wieżą widokową nad wodą. „Pieśń leśna” prowadzi lasem między jeziorami Peremut i Piaszczyste, a dłuższa pętla „Dwa jeziora” ma około 9 km wokół obu. Najkrótsza jest „PARK”: około kilometra borem od obrzeży Szacka do jeziora Wielkie Czarne, w sam raz na spacer z małym dziećmi. Wzdłuż szlaków stoją tablice o lesie, bagnach, ptakach i rybach parku.
W parku są cztery strefy wypoczynku – „Gryda” i „Świtiaź” na brzegach Świtiazia, uroczysko „Guszowe” oraz „Piaszczyste”. Urządzono tu plaże, miejsca na namioty i ogniska; poza nimi ogniska się nie rozpala, a samochody nie podjeżdżają do wody.
Wędkarstwo
W wodach parku naukowcy policzyli około trzech dziesiątek gatunków ryb. Najczęściej łowi się leszcza, szczupak, okonia, płoć, wzdręgę i karasia, rzadziej trafiają się sum i miętus, a w jeziorach żyje także cenny węgorz. Wędkują z łodzi i z twardych piaszczystych brzegów – na Świtiaziu, Pulemietskomu, Łukach, Ostrowiańskim i innych jeziorach. Leszcza i płoć łowią wędką spławikową i feederem w głębszych miejscach, szczupaka i okonia – spinningiem wzdłuż zarośli. W parku narodowym łowić można tylko w dozwolonych miejscach, strefę rezerwatową omija się. Obowiązują ogólne zasady wędkarstwa.
Jeziora Szackie na wideo
Jeziora parku na stronie
Świtiaź, Jezioro Pulemietske, Jezioro Piaszczyste, Krymne, Peremut, Rytets, Łuki, Ostrowiańskie, Wielkie Zhoranske. Więcej – w artykułach Szack i Rejon kowelski.
Jak dojechać
Do Szacka chodzą autobusy z Łucka i Kowla, najbliższa stacja kolejowa to Luboml. Od Łucka do Szacka jest około 160 km. Północ parku to strefa przygraniczna z Białorusią, miej więc ze sobą dokumenty, a mężczyźni w wieku 18–60 lat powinni mieć dokument wojskowy.
Więcej o podróży – w przewodniku Jeziora Szackie, a także jak dojechać do Jezior Szackich i kiedy lepiej jechać.
