Cumań — osiedle nad rzeką Putyłówką w rejonie łuckim, siedziba hromady cumanskiej, w której mieszka ponad 6,5 tysiąca ludzi. Dla turystów Cumań to przede wszystkim brama do Cumańskiej Puszczy, narodowego parku przyrody, rozległego kompleksu leśnego, w którym żyją żubry.
Rudnie i Radziwiłłowie
Po raz pierwszy Cumań wzmiankowano w 1557 roku: było tu wówczas 14 domostw, część z nich należała do chłopów jeszcze niepoddanych, a część do ubogich komorników, którzy płacili po 4 grosze rocznie za działki. W 1583 roku wieś należała do księcia Radziwiłła. W Cumaniu działały dwa młyny i pięć rudni, w których wydobywano darniową rudę żelaza. Ludzie zajmowali się rolnictwem, hodowlą, wypalaniem smoły, cieślą i bednarstwem. W pierwszej połowie XVII wieku było tu już 90 dymów, a sam Cumań wchodził w skład wołości olickiej. Wokół rozciągały się wielkie kompleksy leśne i nieprzebrane gęstwiny.
Las wokół Cumania długo był schronieniem dla uciekinierów. Podczas powstania w latach 1594–1596 stacjonowały tu oddziały Seweryna Nalewajki, a wśród powstańców było wielu mieszkańców Cumania. Po 1795 roku Cumań znalazł się w granicach Imperium Rosyjskiego, lecz pańszczyzna pozostała i chłopi nadal uciekali — w przededniu reformy 1861 roku mieszkały tu zaledwie 393 osoby. Najlepsze ziemie, także po zniesieniu poddaństwa, pozostały w rękach Radziwiłłów.
Wojny XX wieku
Podczas I wojny światowej przez Cumań oraz sąsiednie Basłyki i Karpylówkę przebiegała linia frontu. W latach 1920–1939 osiedle należało do Polski i wchodziło w skład gminy Silno w powiecie łuckim; w 1921 roku było tu 204 domy i 1141 mieszkańców. W 1936 roku książę Janusz Radziwiłł wybudował w Cumaniu kościół Wszystkich Świętych. Od 1943 roku w okolicznych lasach działała UPA. W listopadzie 1943 roku Niemcy rozstrzelali w Cumaniu około trzystu osób i spalili osiedle.
Co zobaczyć
Cerkiew Opieki Matki Bożej z 1843 roku to murowana świątynia w centrum osiedla ze złotą kopułą nad błękitnym bębnem. Obok stoją cerkiew św. Jana Chrzciciela z 2002 roku oraz kościół Wszystkich Świętych z 1936 roku. Pomnik żołnierza Armii URL Danyła Łuczka. Nad Putyłówką znajduje się hydrologiczny pomnik przyrody „Putyłówka”.
Cumańska Puszcza
W międzyrzeczu Styru i Horynia, w pobliżu osiedla, leży Cumańska Puszcza, narodowy park przyrody o powierzchni ponad 33 tysięcy hektarów. Rosną tu rzadkie rośliny i żyją zwierzęta, z których wiele wpisano do Czerwonej księgi Ukrainy oraz międzynarodowych czerwonych ksiąg. Największą dumą puszczy są żubry: zobaczyć je na wolności na Ukrainie można tylko w kilku miejscach. W parku wytyczono szlaki piesze i rowerowe, są też miejsca na piknik.
Cicha woda, las i niezaorane łąki — Cumań jest piękny także bez żubrów, zwłaszcza wieczorem, kiedy słońce zachodzi za drzewa nad wodą.
Cumańska Puszcza na wideo
Kiedy jechać
Puszcza jest piękna przez cały rok: wiosną – świeża zieleń i śpiew ptaków, latem – cień lasu, jesienią – złote dęby i grzyby, zimą – ślady zwierząt na śniegu.
Praktyczne porady
Na spacery po puszczy bierzcie wodę, wygodne obuwie i środek przeciw kleszczom. Ogniska rozpalajcie tylko w wyznaczonych miejscach. Do miejsc, w których żyją żubry, lepiej jechać z pracownikami parku narodowego – tak jest bezpieczniej i dla was, i dla zwierząt.
W pobliżu
Kiwerce – pół godziny na południe, Ołyka z zamkiem Radziwiłłów – niedaleko. Więcej – w artykule Rejon łucki.
Jak dojechać
Z Łucka i Kiwerc jeżdżą autobusy, samochodem z Łucka – około 40 minut.
