Bazylika Trójcy Świętej — główny kościół Janowa Podlaskiego i jedna z największych barokowych świątyń Południowego Podlasia. Dwuwieżowy fasad widoczny jest z daleka nad placem Partyzantów. Ponad pół wieku była to katedra, tu pochowany jest biskup i poeta Adam Naruszewicz, a w 2018 roku kościół otrzymał tytuł małej bazyliki.
Kolegiata i katedra
Pierwszy drewniany kościół Trójcy Świętej w Janowie wspominany jest w pierwszej połowie XV wieku, gdy miasto należało do biskupów łuckich. Murowany kościół wraz z dzwonnicą wzniesiono w latach 1714–1735, budowę rozpoczął biskup Aleksander Wyhowski. W 1741 roku kościół podniesiono do godności kolegiaty. W latach 1818–1867 i 1918–1924 był katedrą diecezji janowskiej, czyli podlaskiej; po jej likwidacji przez władze carskie w 1867 roku Janów pozostał bez biskupa, a gdy diecezję przywrócono, siedzibę przeniesiono niedługo potem do Siedlec. Przy kościele działa do dziś kapituła kolegiacka w Janowie. 7 czerwca 2018 roku Kongregacja Kultu Bożego nadała świątyni tytuł małej bazyliki.
Architektura i wystrój
Kościół trzynawowy, z dwuwieżowym fasadem. Wnętrze przyciąga uwagę dwunastoma ośmiokątnymi obrazami ze szkoły Franciszka Smuglewicza, barokowymi ołtarzami, w tym ołtarzem św. Wiktora, oraz organami. Osobno stoi murowana dzwonnica z 1745 roku, która prawie nie zmieniła pierwotnego wyglądu. Obok znajdują się budynki dawnego seminarium duchownego, które działało w latach 1685–1939; w okresie międzywojennym była tu także sekcja przygotowująca księży obrządku bizantyjsko-słowiańskiego. Obecnie w budynkach seminaryjnych mieści się szkoła.
Naruszewicz
Adam Naruszewicz — historyk, poeta i biskup łucki — spędził w Janowie ostatnie lata życia i zmarł tu w 1796 roku. Został pochowany w krypcie kościoła. W 1861 roku w Rzymie wykonano dla świątyni jego pomnik z białego marmuru, autorem jest Teofil Oskar Sosnowski. Na ścianie znajduje się także tablica upamiętniająca polskich żołnierzy, którzy walczyli pod Janowem w 1920 roku.
Jak dojechać
Bazylika stoi na placu Partyzantów 7, w centrum Janowa Podlaskiego — około 22 km od Białej Podlaskiej drogą 698, kursują tam autobusy. Dla Ukraińców to Polska, potrzebny jest paszport. Kościół jest otwarty podczas nabożeństw. Obok znajduje się zamek biskupi z grotą Naruszewicza, dawny kościół dominikański oraz stadnina koni w Wygodzie. Szerzej o regionie — w artykule Polskie Polesie.
