Drewniany kościół św. Mikołaja Cudotwórcy w Starym Pawłowie — niewielka świątynia na wyjeździe z Janowa Podlaskiego w stronę Konstantynowa. Została zbudowana w latach 1929–1930 dla parafii neounickiej i jest jednym z nielicznych zachowanych zabytków neounii — próby międzywojennej odnowy unii z Rzymem na Podlasiu. Obecnie jest to kaplica rzymskokatolicka, gdzie raz w roku odprawiana jest liturgia w dawnym obrządku.
Co to jest neounia
W 1875 roku władze carskie zlikwidowały chełmską diecezję greckokatolicką, a miejscowych unitów przymusowo przyłączono do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Po I wojnie światowej, gdy odrodziła się Polska, biskup siedlecki Henryk Przeździecki rozpoczął odnowę unii wśród prawosławnych parafii Podlasia. Nową wspólnotę nazwano neounicką: zachowała ona obrządek bizantyjsko-słowiański w formie, do której wierni byli przyzwyczajeni, z językiem cerkiewnosłowiańskim, ale podporządkowaną Kościołowi katolickiemu. W latach 20. XX wieku do neounii przeszły części dziesięciu prawosławnych parafii Podlasia, a do 1939 roku na wszystkich wschodnich ziemiach Polski działało 47 takich parafii. Księży dla nich kształcono między innymi w seminarium w Janowie Podlaskim.
Parafia Bubel-Pawłów
Kościół w Starym Pawłowie wzniesiono w latach 1929–1930 staraniem księdza Kasprowicza dla parafii neounickiej Bubel-Pawłów. Wieś jest stara, założona w XV wieku; do 1942 roku istniała tu osobna gmina Pawłów. Po II wojnie światowej większość parafii neounickich zanikła. Od 1946 roku kościół należy do parafii rzymskokatolickiej Trójcy Świętej w Janowie Podlaskim jako kaplica filialna. Budynek jest drewniany, z niewielką kopułą, i wpisany do rejestru zabytków.
Święto patronalne
Od 2006 roku corocznie w pierwszą sobotę grudnia odbywa się tu odpust św. Mikołaja z uroczystą liturgią w obrządku bizantyjsko-słowiańskim. Odprawiają ją księża z Kostomłotów, gdzie przy kościele św. Nikity działa jedyna w Polsce parafia neounicka. To rzadka okazja, by zobaczyć nabożeństwo, które na Podlasiu niemal zanikło.
Jak dojechać
Stary Pawłów przylega do Janowa Podlaskiego od północy, przy drodze do Konstantynowa; od Białej Podlaskiej jest około 22 km. Dla Ukraińców to Polska, potrzebny jest paszport. Kościół zwykle jest zamknięty, ale dobrze widoczny z drogi; otwierany jest na święto. Obok znajduje się bazylika Trójcy Świętej i zamek biskupi w Janowie, a na północ — kościół św. Antoniego Padewskiego w Hnojnie nad Bugiem.
