Mezyńskie Muzeum Archeologiczne stoi we wsi Mezyn nad Desną, obok stanowiska łowców mamutów, gdzie znaleziono bransolety z ciosu mamuta z ornamentem meandrowym — jednym z najstarszych znanych wzorów. Łowcy żyli tu w późnym paleolicie.
Na kości mamuta wieśniacy natrafili w 1907 roku, kopiąc piwniczkę; następnego lata Fedir Wowk założył tu pierwszy wykop. Wykopaliska trwały z przerwami do 1961 roku: na powierzchni około 1200 м² odkryto pięć kompleksów z pozostałościami domostw wzmocnionych kośćmi mamuta, paleniskami, warsztatami i jamami zasobowymi, ponad 113 tysięcy wyrobów kamiennych.
Sztuka z ciosu i kości
Oprócz bransolet w Mezyniu znaleziono 18 schematycznych figurek z ciosu i kości mamuta zdobionych czerwoną ochrą; te kości archeolog Serhij Bibikow uważał za zestaw perkusyjnych instrumentów muzycznych. Według datowania radiowęglowego wiek figurek wynosi 18,8–17,4 tysiąca lat.
Od muzeum szkolnego do parku
Muzeum założył miejscowy nauczyciel rysunku i archeolog Wasyl Kuryłenko: 17 września 1965 roku otworzył je przy szkole bez żadnego finansowania i co roku wzbogacał tysiącami znalezisk z własnych wykopalisk. Obecnie jest to Mezyńskie Archeologiczne Muzeum Naukowo-Badawcze imienia W. J. Kuryłenki w strukturze Mezyńskiego Narodowego Parku Przyrodniczego. Park bada również późniejsze rzemiosła regionu — w tym garncarnię Musija Puzyria (1812–1895) z sąsiedniego Radyczowa, który przejął rzemiosło od niemieckich kolonistów hucerytów. Jego warsztat z trzema kołami garncarskimi wytwarzał dzbanki, talerze, miski i fajki z malunkiem kwiatowym w gamie niebieskiej, zielonej, żółtej i fioletowo-brązowej; dzieło kontynuował syn Hryhorij aż do kolektywizacji.
Zdjęcie: Ałła Naływajko / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Mezyński Narodowy Park Przyrodniczy.
