Hostrołucze to dawna wieś hromady Baryszówka w rejonie browarskim, 65 km od Kijova i 12 km od stacji Baryszówka. W środku wsi stoją ruiny murowanej cerkwie Trójcy Świętej, ukończonej w 1787 roku. Nawet półzrujnowana, zachowała barokowe obramowanie okien i wejścia — rzadki przykład wiejskiej świątyni z końca XVIII wieku, która prawie nie była przebudowywana.
Wieś na ostrym łuku
Nazwa wsi pochodzi od „ostrego łuku” — występu brzegu tam, gdzie rzeka Dowha kiedyś wpadała w Trubeż, a ten kręto skręcał na południe. Pierwsza wzmianka o Hostrołuczu pochodzi z 1590 roku. Już wtedy była tu zapewne cerkiew: w starej cerkwi Trójcy Świętej przechowywano dzwon z 1612 roku, odlany kosztem kozaka hostrołuckiego Matwija Połockiego. Wieś należała do Stanisława Żółkiewskiego, na początku XVIII wieku do kozacko-starszyńskiego rodu Myrowiczów, a po tym, jak Myrowiczowie w 1709 roku poszli na emigrację z Iwanem Mazepą, Piotr I w 1717 roku przekazał ją pułkownikowi Hryhorijowi Iwanence. Do 1781 roku Hostrołucze wchodziło w skład sotni baryszowskiej pułku perejasławskiego.
Świątynia pułkownika Iwanenki
W 1784 roku zamiast starej drewnianej cerkwie kosztem Hryhorija Iwanenki zaczęto budować murowaną. 12 maja 1784 roku biskup perejasławski Hilarion wydał hramotę na budowę, a w 1787 roku świątynię ukończono. Ma ona kształt krzyża równoramiennego, typowy dla klasyczmu, a zdobienia są barokowe. Długość cerkwie wynosi 20,8 m, szerokość — 12,6 m. Świątynia była jednokopułowa, z główką pokrytą gontem i pomalowaną na zielono. Osobno, na południe od cerkwie, stała dwukondygnacyjna ceglana dzwonnica.
W 1836 roku we wsi dobudowano dużą cerkiew św. Mikołaja, i cerkiew Trójcy Świętej stała się filialna: cały cenny majątek przeniesiono do nowej. Dlatego w XIX — na początku XX wieku stara świątynia nie była przebudowywana i zachowała pierwotny wygląd.
Sklep w świątyni i ruina
Za władzy radzieckiej cerkiew zamknięto i przystosowano do celów gospodarczych: do 1957 roku był tu sklep, a od 1965 roku do lat 70. — wiejskie stowarzyszenie spożywców. W tamtych latach środkową i wschodnią część świątyni rozebrano do wysokości 3,7 metra, zniknęła zakrystia przy ołtarzu oraz cała dzwonnica. Tylko w babińcu ściany zachowały się na pełną wysokość — 7 metrów do gzymsu. W 2012 roku ruiny otrzymały status dopiero co odkrytego zabytku architektury. Specjaliści uważają, że stan ścian pozwala na odbudowę, ale na razie świątynia stoi w ruinie.
Kilkasett metrów dalej działa cerkiew św. Mikołaja z lat 1827–1836 — duża murowana świątynia w stylu klasycystycznym, której projekt przypisuje się Giacomo Quarenghiemu. We wsi zachowała się również szkoła ziemstwa z 1906 roku.
Jak dojechać
Z Kijowa — trasą Kijów — Charków do Baryszówki, dalej na północny wschód, około 12 km. Do Baryszówki dogodnie dojechać także pociągiem podmiejskim. Ruiny znajdują się w centrum wsi, niedaleko cerkwi św. Mikołaja.
Wskazówka
Ruina nie jest zabezpieczona, dlatego nie wchodź na mury ani do rozebranej wschodniej części. Warto obejrzeć obie świątynie — w ten sposób dobrze widać, jak zmieniała się architektura wiejska na przestrzeni pół wieku. Obok, w rejonie browarskim, znajdują się ruiny cerkwi Wniebowstąpienia w Lukianówce. Więcej o regionie — w artykule o Polesiu Kijowskim.
