W gminie Olewska na północy Żytomierszczyzny odradza się bartnictwo — zbieranie miodu dzikich pszczół, które żyją w dziuplach drzew. Według słów krajoznawcy i nauczyciela historii Anatolija Szynkaria, na początku 2026 roku w prawie każdej z kilku wsi gminy było po dwóch-trzech mężczyzn, którzy robią nowe bartnie. Bartnictwo Żytomierszczyzny i Rówieńszczyzny zostało wpisane na Krajową listę elementów niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy.

Bartnictwo Olewszczyzny i Olewski Muzeum Krajoznawcze

Zdjęcie: Anatolij Szynkar / Suspilne Żytomierz

Bartnicy Olewszczyzny

Najbardziej znani miejscowi bartnicy to Mykoła Renkas, Wołodymyr Dworecki i Wasyl Burmaka. Na drzewach gminy spotyka się zarówno pionowe bartnie, wycięte w pniu, jak i poziome kłody. Burmaka w wsi Majdan-Kopyszczeński odtwarza najstarszą, tzw. macierzystą bartnię: dziuplę robi się bezpośrednio w żywym, mokrym drzewie, a przedtem wypala się je. Teraz ma trzy takie bartnie, a w dwóch już zamieszkały pszczoły.

Szynkar wyróżnia trzy etapy pszczelarstwa. Pierwszy — gniazdowy, gdy rój sam znajdował dziuplę. Drugi — właściwe bartnictwo, gdy człowiek przygotowywał dziuplę dla pszczół. Trzeci zaczął się w XIX wieku, po tym jak ukraiński pszczelarz Petro Prokopowycz wynalazł ul ramkowy.

Bartnictwo Olewszczyzny i Olewski Muzeum Krajoznawcze

Zdjęcie: Anatolij Szynkar / Suspilne Żytomierz

Miód w drzewie

Dzikie pszczoły wciąż żyją w lasach olewskich. W lutym 2026 roku w Olewskim Liceum nr 1 pocięto na opał suchą sosnę i znaleziono w niej opuszczone gniazdo: z kłód wybrano ponad trzy kilogramy miodu. Szynkar przypomina też starszy przypadek, znany z opowieści ojca. W 1946 roku koło Hoczyna, w uroczysku Jabłonica, batalion budowlany pozyskiwał drewno na odbudowę kopalń donbaskich i ściął dąb w wieku 300–400 lat. Miód był w pniu i prawie we wszystkich gałęziach.

Co pokazują muzea

Olewski Muzeum Krajoznawcze otwarto w 1995 roku. Oprócz sal chwały wojskowej i przyrody, jest tu sala starożytności z rzemiosłami i przemysłami poleskich mieszkańców oraz sala historii regionu: znaleziska z wykopalisk w uroczysku Babina Hora, ekspozycje o „Republiki Olewsk” i Poleskiej Siczy Tarasa Bułby-Borowca, o społeczności żydowskiej miasta oraz bursztynie. W 2020 roku muzeum wraz z muzeami Żytomierza, Równego, Sarna, Wiszhorodu, Perejasławia i Pirogowa stworzyło wirtualne muzeum bartnictwa w ramach projektu „Bartnictwo Polesia: archaiczna tradycja we współczesnym wymiarze”.

Narzędzia bartników można zobaczyć również w wsi Hoczyn, 10 kilometrów od granicy z Białorusią. W byłym punkcie felczersko-położniczym w 2025 roku otwarto muzeum etnograficzne „Poleska chata” z ponad 800 przedmiotami, które podarowali mieszkańcy Hoczyna, Pergi, Rudni-Hoczynskiej i Rudni-Perganskiej. Wśród nich jest podnośnik-koło, skrzynka na miód i żen z łosia skóry: na tej linie z deseczką bartnik podciągał się do bartni wysoko na sosnie lub dębie. Koło Hoczyna nad brzegiem Uboroti znaleziono też sosnową łódź dłubaną prawie 9 metrów długości, wykonaną w XIV–XVI wieku; nazwano ją „Hoczeń” na cześć dawnej nazwy wsi.

Muzeum Krajoznawcze w Olewsku: miasto Olewsk, rejon korosteński, obwód żytomierski. Muzeum „Poleska Chata”: wieś Choczyn, gmina olewska.