We wsi Szepel na Wołyniu, około 17 kilometrów na zachód od Łucka, zachował się ciekawy zabytek architektury drewnianej — cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej z XVIII wieku. Niewielka wieś rozłożyła się nad rzeką Serną, a jej historia sięga czasów Rusi Kijowskiej. Można tu zobaczyć nie tylko stary hram, ale także pozostałości dawnego osiedla umocnionego, które kiedyś było ważnym ośrodkiem życia na tych ziemiach.
Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej
Obecną drewnianą cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej zbudowano w 1780 roku na miejscu starszego hramu, którego pierwsza wzmianka datowana jest na 1638 rok. Należy ona do tradycyjnego wołyńskiego typu cerkwi trójdzielnych: trzy zręby są usytuowane kolejno — ołtarz, część centralna oraz babińc. Nad częścią centralną wznosi się niewielka kopuła na niskim ośmioboku, zwieńczona latarnią.
W XIX wieku hram przebudowano. Do babińca dobudowano przedsionek, a z czasem — jeszcze jedną objętość poprzeczną, nad którą wzniesiono wysoką namiotową dzwonnicę. Stała się ona wyrazistą dominantą pionową budowli i jakby konkuruje wysokością z kopułą centralną. W dzwonnicy urządzone jest oratorium apostoła Jakuba, datowane na 1780 rok. Wejścia do hramu usytuowano od strony południowej i północnej.
Wewnątrz cerkwi zachowały się prawdziwe skarby sztuki: fragmenty malarstwa z XVII wieku i rzeźbione wykończenie z XVIII wieku. Wśród cennych zabytków są ikona „Trójca Starotestamentowa” oraz dawny krucyfiks w części ołtarzowej. O hramie wspomina w swojej pracy „Ludowe budownictwo” architekt-restaurator Leonid Prybieha.
Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej ma status zabytku architektury o znaczeniu krajowym. Przetrwała zmianę imperiów, wojny oraz epokę radziecką i zachowała swoje przeznaczenie. Nabożeństwa tutaj nie ustawały nawet w czasach radzieckich, a hram i dziś pozostaje duchowym ośrodkiem wsi.
Święto parafialne cerkwi to Zaśnięcie Przenajświętszej Bogurodzicy. Według kalendarza nowojuliańskiego jest ono obchodzone 15 sierpnia, a według starego stylu — 28 sierpnia. W tym dniu hram napełnia się parafianami i gośćmi, którzy przyjeżdżają na świąteczną służbę.
Grodzisko staroruskie nad Serną
Szepelek ma znacznie starszą historię, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Osada o nazwie Szepeol wspomniana jest w latopisie pod rokiem 1097. Na północnym peryferiu wsi, w uroczisku „Wał”, zachowały się pozostałości staroruskiego grodziska z IX–XIII wieku — zabytku archeologii o znaczeniu krajowym.
Umocnienie jest położone na wysokim przylądku prawego brzegu Serny, nad zatorfioną doliną zalewową. Jego majdan ma około 140 na 160 metrów. Niegdyś osadę chroniły potężne wały ziemne o wysokości 5–6 metrów oraz rów o głębokości około 6 metrów i szerokości do 22 metrów. Nawet dzisiaj te umocnienia ziemne pozwalają wyobrazić sobie skalę dawnej osady.
Badacze łączą grodzisko z latopisowym Szepelem — umocnionym ośrodkiem, który istniał na Wołyniu w dobie książęcej. Badali go znani archeológowie i historycy, w szczególności Wołodymyr Antonowycz, Ołeksandr Cynkałowski i Petro Rappoport.
Niedaleko od grodziska, około 300 metrów na północny zachód, znajduje się kurhan staroruski, znany pod nazwą „Mogiła Perełanicy”. Jest on również częścią dziedzictwa archeologicznego okolic Szepla.
Ciekawe znaleziska świadczą o tym, że ludzie żyli w tej okolicy na długo przed dobą książęcą. Podczas badań archeologicznych w pobliżu grodziska odkryto obozowisko paleolitu finalnego. Wśród znalezisk były krzemienne narzędzia i ząb mamuta — dowód na to, że historia zasiedlenia tych brzegów sięga głębokiej starożytności prehistorycznej.
Wideo
Obok
Łuck — około 20 minut drogi, Torczyn — na zachodzie. Więcej — w artykule Rejon łucki.
Jak trafić
Szepeł leży między Łuckiem a Torczynem, niedaleko trasy Łuck — Włodzimierz. Cerkiew stoi we wsi, widać ją z daleka dzięki wysokiej dzwonnicy.
