Jeziora Szackie są znane przede wszystkim z plaż nad Jeziorem Switeź, ale wokół nich jest co oglądać nawet bez kostiumu kąpielowego. Kilka kilometrów od wody stoją rotunda Branickich nad Switeziem, klasycystyczny kościół w Szacku oraz grodzisko nad brzegiem Łuczymera, przez lasy Szackiego Parku Narodowego prowadzą ścieżki ekologiczne, a w wsiach na północ od jezior zachowały się drewniane cerkwie z XVIII–XIX wieku. Mniej niż godzinę drogi stary Luboml, a za nim Bug i granica z Polską. Tutaj zebrano to, co najważniejsze, by urozmaicić wypoczynek na Polesiu Wołyńskim wycieczkami.
Switeź i klasztor nad jeziorem
Najbardziej rozpoznawalny widok Jezior Szackich to biała rotunda cerkwi św. Piotra i Pawła we wsi Switeź. Murowaną cerkiew zaczął budować hrabia Władysław Braniccy na początku lat 40. XIX wieku, a poświęcono ją w 1846 roku, gdy budowę ukończyła jego wdowa Róża Potocka. Okrągła w planie, z toskańskimi portykami i kopułą na bębnie, jest rzadkością na wołyńskich wsiach. W 2002 roku przy świątyni założono męski klasztor. Najlepsze zdjęcia wychodzą z brzegu o zachodzie słońca, a do klasztoru warto iść w ubraniu zakrywającym ramiona i kolana.
Samo jezioro Switeź to najgłębsze naturalne jezioro Ukrainy i jedno z największych, z przejrzystą wodą i piaszczystymi plażami. Na jego zachodnim krańcu leży rezerwatowa zatoka Bużnia, do której prowadzi ścieżka „Switiezianka”, a na wschodnim brzegu w granicach Szacka – uroczysko Hryada.
Szack
Szack po raz pierwszy wzmiankowany jest w 1410 roku, gdy król Władysław Jagiełło wysłał tu myśliwych, by przygotowali mięso dla wojska. Główną atrakcją osady jest cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, również fundacja Władysława Branickiego. Budowano ją od 1830 do 1839 roku w stylu klasycystycznym: dwuwieżowy front przypomina barokowe kościoły, ale jest ozdobiony rustyką, klasycznymi frontonami i półokrągłymi oknami. Cerkiew jest zabytkiem architektury o znaczeniu narodowym, a jej fasada zamyka perspektywę dwóch ulic zbiegających się na niewielkim placu.
Na brzegu jeziora Łuczymer, w uroczysku Sad, zachowały się grodzisko i osada z XI–XIV wieku. Z wału dobrze widać taflę jeziora i las – to dobre miejsce na krótką spacerową wycieczkę z historią. Od Łuczymera niski przesmyk oddziela jezioro Wielkie Czarne, do którego ze Szacka prowadzi leśna ścieżka.
Ścieżki parku narodowego
Najprościej zobaczyć przyrodę Szackiego Narodowego Parku Przyrodniczego na jego oznakowanych szlakach. „Świtiazianka” — pętla o długości 5,2 km przez sosnowy bór i drewniany pomost do zatoki Bużnia z wieżą widokową. „Leśna pieśń” prowadzi między jeziorami Peremut i Pisochne, a „Dwa jeziora” — około 9 km wokół obu, obok sosnowego boru, plaży i pozostałości schronu z czasów II wojny światowej. Najmłodszym wędrowcom przypadnie do gustu „PARK” — około kilometra lasem od obrzeży Szacka do jeziora Wielkie Czarne.
W pobliżu wsi Rostan leży rezerwat botaniczny o znaczeniu ogólnokrajowym „Wtenski” — chroniona jest tam żurawina drobnopłodowa, roślina rzadka na Ukrainie. Obok znajduje się leśny rezerwat „Rostański”. Samodzielne wchodzenie na bagna nie jest wskazane: lepiej oglądać je z dróg i ścieżek.
Drewniane cerkwie we wsiach
W byłym rejonie szackim zachowały się drewniane świątynie z XVIII–XIX wieku. Trzy z nich można łatwo objechać w pół dnia, przy okazji zobaczyć północne jeziora parku.
Ostriwja
Cerkiew św. Barbary stoi na niewielkim wzniesieniu nad Jezioro Ostriwjańskie, na końcu głównej ulicy wsi, około 13 km na północny zachód od Szacka. To najstarsza świątynia byłego rejonu: dokładna data budowy nie zachowała się w dokumentach, a badacze datują ją na początek XVIII wieku. Cerkiew jest trójdzielna, typu „chatniego”, obita pionowymi deskami; dzwonnicę dobudowano w 1874 roku.
Piszcza
W Piszczy, tuż przy granicy z Białorusią i nad brzegiem Wielkiego Jeziora Piszczańskiego, stoi cerkiew Ikony Matki Bożej Kazańskiej z 1801 roku — zabytek architektury o znaczeniu narodowym. Kiedyś była to świątynia trójdzielna, ale później dobudowano do niej dzwonnicę i boczne zręby w stylu synodalnym, więc obecnie głównym akcentem jest dzwonnica. Z cerkwi jest wyjście nad jezioro. Na wiejskim cmentarzu znajduje się drewniana kaplica, którą według ksiąg parafialnych zbudowano w 1802 roku: jednoprzestrzenna, typu „chatniego”, pod namiotowym dachem — archaiczny przykład wołyńskiego budownictwa sakralnego.
Pułmo
Wieś Pułmo leży między Świtiazem a Jezioro Pułemeckie. Cerkiew wzmiankowana jest od 1510 roku, a obecna drewniana cerkiew św. Mikołaja powstała w 1895 roku według typowego projektu w stylu synodalnym: krzyżowa w planie, z namiotową dzwonnicą na zachodzie. Pomimo typowości, jej centralna kopuła i proporcje są osobliwe, dlatego świątynię wpisano do zabytków architektury o znaczeniu lokalnym. W sąsiednim Pułemcu zachował się inny zabytek — murowany kościół z lat 1936–1939, który po wojnie przebudowano na spichlerz kołchozowy.
W drodze do Lubomla
Droga z Szacka do Lubomla prowadzi przez Zhorany. Tam stoi drewniana cerkiew św. Dymitra z 1674 roku — jedna ze starych cerkwi trójdzielnych Wołynia z dużym centralnym zrębem. Świątynia i dzwonnica to zabytki architektury o znaczeniu narodowym. Obok znajduje się Wielkie Jezioro Zhorańskie.
Luboml po raz pierwszy wzmiankowany jest w kronikach z 1287 roku — tu lubił bywać książę wołyński Włodzimierz Wasylkowicz, tu też zmarł w 1288 roku. Najstarszą świątynią miasta jest cerkiew św. Jerzego, zbudowana za czasów tego księcia. Kościół Trójcy Świętej założył w 1412 roku król Władysław Jagiełło, według podania — wypełniając ślub po zwycięstwie nad Tatarami; przez liczne przebudowy połączyły się w nim gotyk i barok. Na grodzisku „Zamczyszcze” wznosi się zamkowa góra z XIV wieku, a od pałacu Branickich z 1782 roku pozostał jedynie oficyna.
Do II wojny światowej większość mieszkańców Lubomla stanowili Żydzi, a społeczność uważano za jedną z najstarszych na Ukrainie. Wielką synagogę, zbudowaną w 1510 roku, uważano za jedno z najlepszych dzieł architektury swojego czasu. Społeczność została zniszczona podczas okupacji nazistowskiej, a samą synagogę w 1947 roku rozebrała władza radziecka.
Bug i granica
Na zachód od jezior Szackich płynie Bug Zachodni, przy którym przebiega granica z Polską. Najbliższy samochodowy punkt kontrolny to Jagodzin koło Lubomla; o wszystkich przejściach w obwodzie czytaj w dziale punkty kontrolne Wołynia. Po drugiej stronie Bugu jest polskie Polesie z Poleskim Parkiem Narodowym: razem z Parkiem Szackim i białoruskim „Przybużańskim Polesiem” tworzą transgraniczny rezerwat biosfery UNESCO „Zachodnie Polesie”.
Północ gminy Szackiej graniczy z Białorusią i jest to strefa przygraniczna. Zabierz ze sobą dokumenty, a mężczyźni w wieku 18–60 lat powinni mieć dokument wojskowy. Przed wędrówkami po lesie w pobliżu granicy sprawdzaj aktualny reżim w parku lub u strażników granicznych.
Jeziora Szackie na wideo
Jak wszystko objechać
Pierwszy dzień można poświęcić Świtaź: klasztor, plaża i szlak „Świtaźjanka”. Drugiego dnia — Szack z cerkwią i grodziskiem na Łucymerze, a potem wokół północnych wsi: Pulmo, Ostriwia i Piszcza z ich drewnianymi cerkwiami oraz jeziorami. Luboml i Zhorany wygodnie zobaczyć w drodze powrotnej, jeśli jedziecie przez Kowel, lub w drodze do granicy w Jagodzinie. Najlepiej wszystko to udaje się na wiosnę i na początku jesieni, gdy na drogach i przy świątyniach nie ma letnich tłumów, a lasy parku pełne są grzybów i jagód.
W pobliżu
Pisoczne, Peremut, Krymne — inne jeziora parku. Więcej o okolicy — w artykule rejon kowelski.
Więcej o wycieczce — w przewodniku Jeziora Szackie, a także jak dojechać do Jezior Szackich i kiedy najlepiej jechać.
