Są rzeczy, o których żytomierzanie mówią mimochodem, a turyści z innych miast dowiadują się — i nie wierzą. Granitowy kanion nad Teterewem nie znajduje się gdzieś w górach ani setki kilometrów stąd.
Jest położony koło wsi Denysze i Tryhiriw, około 20 kilometrów na zachód od Żytomierza. Tutaj Teterew przecina Ukraińską Tarcze Krystaliczną: granitowy kanion ze stromymi, skalistymi brzegami ciągnie się wzdłuż rzeki przez około dwa kilometry, a pionowe skały wznoszą się na wysokość 20–25 metrów. Jak na nizinne Polesie Żytomierskie — to prawdziwa geologiczna niespodzianka.
Kanion Teterewski często nazywany jest jednym z najmalowniczych na Ukrainie. Granitowe ściany, wysokie brzegi porośnięte smukłymi sosnami i bystrza tworzą pejzaż, który miejscami przypomina norweskie fiordy. Szerokość kanionu wynosi od 20 do 100 metrów. Skały są zbudowane ze skał krystalicznych liczących około dwóch miliardów lat — to cyfra, która sprowadza do pionu każdą ludzką skalę.
Skały Denysze — miejsce dla wspinaczy
Najbardziej znany fragment kanionu to skały Denysze-Tryhiriw: strome granitowe urwiska o wysokości 20–25 metrów i długości około 150 metrów. To jedno z najpopularniejszych naturalnych miejsc wspinaczkowych na Ukrainie: są tu dziesiątki obitych dróg o różnym stopniu trudności, a od czasów radzieckich aż do dziś odbywają się zawody i festiwale. W ciepłym sezonie pod skałami wyrastają całe namiotowe miasteczka sportowców.
Miejsce to jest odpowiednie dla bardzo różnorodnej publiczności. Wyżej z prądem Teterew jest przegrodzony tamą w Denyszach, która tworzy zbiornik wodny — stąd Żytomierz czerpie znaczną część wody pitnej. Na rzece organizowane są spływy łodziami i kajakami, z którymi poradzą sobie nawet początkujący. Pary i rodziny z dziećmi przychodzą po prostu na spacer wzdłuż brzegu — jest tu cicho, leśnie i bez zbędnej infrastruktury turystycznej.
Jak dojechać
Kanion znajduje się w pobliżu zapory zbiornika w Denyszach, w hromadzie teterewskiej. Z Żytomierza samochodem to około 25–30 minut: należy jechać na Denysze, z drogi widać tamę i skały. Do Denysz kursuje również transport publiczny, jednak rozkład jazdy warto wcześniej sprawdzić.
To naturalna lokalizacja, otwarta całą dobę.
Co znajduje się w pobliżu
Tuż przy tamie rozciąga się zbiornik wodny z cichą, lustrzaną wodą w otoczeniu skalistych brzegów. Niedaleko znajdują się ruiny pałacu Tereszczenków w Denyszach — dwukondygnacyjny budynek z lat 1910–1913 zaprojektowany przez architekta Pawła Hollandzkiego. O pałacu krążą legendy dotyczące szklanej podłogi z karpiami — z dawnego przepychu zostały tylko mury, ale zdecydowanie warto się tam przespacerować.
Na skalistym brzegu koło Tryhiriw stoi stary monaster Spaso-Preobrażeński w Tryhiriwcu, z którego ogrodzenia roztacza się panorama kanionu i zbiornika wodnego. Z kolei cały odcinek rzeki od Denyszów do Żytomierza opisano w osobnym przewodniku po Teterewie.
Już w samym Żytomierzu, około 20 km z prądem w dół, nad Teterewem wznoszą się kolejne dwie znane granitowe skały — „Głowa Czackiego”, która przypomina ludzki profil i od 1967 roku jest chroniona jako pomnik przyrody, oraz «Czterej Bracia» naprzeciwko niej. Między nimi znajduje się wodospad na zaprzepieczeniu Teterewa.
Wskazówki praktyczne
Kiedy jechać: wiosna i jesień to najlepszy czas. Latem jest tu tłoczno, zimą skały pokrywają się lodem i prezentują się wyjątkowo efektownie, jednak ścieżki prowadzące do brzegu stają się śliskie.
Dla wspinaczy: Denysze to jedno z nielicznych miejsc w regionie, gdzie można trenować na naturalnym granicie. Warunki warto wcześniej skonsultować z klubami sportowymi w Żytomierzu.
Co zabrać: wygodne buty z antypoślizgową podeszwą — brzegi są skaliste i nierówne. Jeśli planujesz spływ, umów się wcześniej z lokalnymi organizatorami.
Szanuj wodę: zbiornik wodny to ujęcie wody pitnej dla Żytomierza, więc nie śmieć i nie zanieczyszcz rzeki.
