Narodowe Muzeum-Rezerwat Ukraińskiej Męstwa Wojskowego stoi na obrzeżach wsi Nowi Petrywci w rejonie wyszhorodzkim, niedaleko Wyszhorodu. To jeden z największych muzeów wojskowo-historycznych obwodu kijowskiego. Do 2023 roku nosił nazwę „Bitwa o Kijów w 1943 roku”: właśnie tutaj jesienią 1943 roku znajdował się Łutyski przyczółek, z którego rozpoczęto natarcie na Kijów. Teraz muzeum opowiada nie tylko o II wojnie światowej, lecz także o wojnie, którą Ukraina prowadzi od 2014 roku.
Przyczółek, z którego wyzwalano Kijów
Jesienią 1943 roku wojska radzieckie przeprawiły się przez Dniepr w pobliżu wsi Łutysz i Nowi Petrywci i utrzymały niewielki kawałek prawego brzegu. Stąd na początku listopada rozpoczęło się natarcie, które zakończyło się wyzwoleniem Kijowa 6 listopada. Na zboczach w schronach znajdowały się punkty dowodzenia dowódcy 1. Frontu Ukraińskiego Mykoły Watutina, dowódcy 38. armii Kyryła Moskalenki, dowódcy 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej Pawła Rybalka oraz członka rady wojskowej frontu Mykyty Chruszczowa.
Muzeum założono bardzo wcześnie — 20 marca 1945 roku, gdy wojna jeszcze trwała. Początkowo nazywało się „Pole bitwy o Kijów”. W 2008 roku rezerwat uzyskał status narodowego. W ciągu lat istnienia odwiedziło go ponad 10 milionów gości z 85 krajów. 9 czerwca 2023 roku Rada Obwodu Kijowskiego przemianowała muzeum na „Narodowe Muzeum-Rezerwat Ukraińskiej Męstwa Wojskowego”.
Schrony, diorama i sprzęt na wolnym powietrzu
Teren rezerwatu zajmuje około dziesięciu hektarów. Zachowano tu 650 metrów korytarzy łączności, schrony oraz punkty dowodzenia i obserwacji z 1943 roku, część z nich można zwiedzać od środka.
Główny budynek — pomnik-muzeum wyzwolicielom Kijowa, wzniesiony w 1958 roku (architekci Awraam Mylecki i W. Bakłanow, rzeźbiarz Iwan Perszudczew). Na marmurowych filarach wyryto nazwy jednostek wojskowych, które otrzymały zaszczytny tytuł „Kijowskich”. Na wolnym powietrzu stoją działa, czołgi i inny sprzęt z czasów II wojny światowej, a obok — zdobyczny rosyjski sprzęt i uzbrojenie obecnej wojny.
W muzeum-dioramie, otwartym w 1993 roku, pokazano płótno „Bitwa o Kijów. Łutyski przyczółek. Rok 1943” o wymiarach 29 na 7 metrów. Dioramę po raz pierwszy wystawiono w 1980 roku w cerkwi Pokrowskiej w centrum wsi, a następnie dla niej wybudowano osobny budynek o powierzchni 1100 metrów kwadratowych.
Od czasów kozackich do współczesności
Ekspozycje obejmują historię od epoki kozaczyzny po wojnę rosyjsko-ukraińską. Naukowcy muzeum badają przeszłość Polesia Kijowskiego i Meżyhirskiego Monasteru Przemienienia Pańskiego, który w XVII–XVIII wieku był głównym klasztorem Wojska Zaporoskiego; w salach znajduje się makieta tego klasztoru. Od 2014 roku muzeum gromadzi rzeczy uczestników Rewolucji Godności, Bohaterów Niebiańskiej Sotni i żołnierzy ATO, a po 2022 roku — osobiste rzeczy obrońców i obrończyń, dokumenty, drony oraz duże makiety broni. Kolekcja jest stale uzupełniana, więc ekspozycja się zmienia. Na terenie znajduje się Aleja Pamięci poległych obrońców Ukrainy.
Tu stoi także cerkiew św. Jerzego Zwycięzcy, poświęcona w grudniu 2010 roku, pomnik żołnierzy-motocyklistów (2011) oraz pomnik „Symbol pokoju” (2012). Należy on do międzynarodowego projektu „Europejska ulica rzeźb” — łańcucha rzeźb od wybrzeża Normandii na wschód; na nim wyryto sześcioma językami: „Ludzkość musi pamiętać, jaką cenę zapłacono za pokój”. Obok znajduje się Ściana Pamięci z jedenastoma płaskorzeźbami rodowitych mieszkańców Wyszhorodu.
W centrum Nowych Petrywców stoi kompleks pamięci „Bohaterom lądowania pod Łuteżem” (1983) z Wiecznym ogniem. Na tablicach widnieją nazwiska około 1850 żołnierzy, którzy zginęli w walkach o wieś; w latach 2008–2012 pochowano tu ponownie jeszcze 165 nieznanych żołnierzy.
Jak dojechać
Adres: wieś Nowe Petrywce, ulica Obrońców Ukrainy 67 (dawna ulica Watutina). Z centrum Kijowa — około 25 km trasą do Wyszhorodu, dalej do Nowych Petrywców. Najwygodniej dojechać samochodem lub podmiejskimi marszrutkami z Kijowa w kierunku Wyszhorodu i Nowych Petrywców.
Porada
Na zwiedzanie terenu i sal zaplanuj co najmniej dwie-trzy godziny: sprzęt stoi na dużym otwartym placu, a do schronów prowadzą ścieżki po zboczach. Godziny otwarcia i ceny biletów mogą się zmieniać, dlatego przed wyjazdem sprawdź je pod numerem telefonu (093) 009-55-35 lub na stronie muzeum victoryinbattle.org.ua.
Wycieczkę łatwo połączyć z Meżyhirą, klasztorem Meżyhirski, Wyszhorodem oraz punktami oporu kijowskiego okręgu umocnionego pod Łuteżem, w tym z punktem oporu nr 582. Więcej o regionie w artykule o Polesiu kijowskim.
