W samym sercu osiedla typu miejskiego Horoszki w obwodzie żytomierskim znajduje się stary zielony masyw — park „Horoszki Zanczyscze”. To nie tylko park do spacerów, ale historyczny krajobraz, który kształtował się przez ponad dwa stulecia i zachował ślady różnych epok — od majątków szlacheckich po radziecką przeszłość.
Gdzie znajduje się park
Horoszki Zanczyscze znajduje się w historycznej części Horoszowa, na wysokim brzegu rzeki Irsza. Całkowita powierzchnia terenu wynosi około 5 hektarów. Park ma status pomnika sztuki ogrodowej o znaczeniu lokalnym; głównym celem ochrony jest zachowanie wiekowego drzewostanu oraz historycznego krajobrazu.
Historyczny krajobraz: od twierdzy do parku miejskiego
Historia tego terenu zaczyna się na długo przed powstaniem współczesnego parku. W XVI wieku Horoszki należały do Sapiehów, a później do książęcych rodów Pronskich i Leszczyńskich. W 1625 roku miasteczko kupił Stefan Niemirycz, a Jerzy Niemirycz wzniosł tu twierdzę basztową. Pozostałości wałów i fos, które i dzisiaj można zauważyć w ukształtowaniu terenu, dały parkowi nazwę „zanczyscze” (zamek/grodzisko).
Po insurekcji kościuszkowskiej majątek skonfiskowano, a w 1796 roku Katarzyna II podarowała Horoszki Michaiłowi Kutuzowowi. Park nad Irszą założono jeszcze w XVIII wieku, a stał w nim pałac, który spłonął w 1919 roku. Z zespołu pałacowego nie zostało nic, oprócz samego parku — żywego śladu historii.
Co zachowało się do dzisiaj
Mimo trudnej historii park zachował część swojego potencjału przyrodniczego i historycznego. Rosną tu do dzisiaj gigantyczne drzewa liczące ponad 200 lat.
Wśród nich przeważają:
- wiekowe dęby;
- topole z nasadzeń historycznych;
- naturalne zadrzewienia, które uformowały się w miejscu dawnego majątku.
Według szacunków specjalistów w parku zachowało się około 60 wiekowych drzew, które stanowią główną wartość tego terenu.
Wojny, zniszczenia i zmiany nazw
Podobnie jak wiele obiektów historycznych w obwodzie żytomierskim, Horoszki Zanczyscze przetrwały kilka fal zniszczeń. W różnych okresach znikały stąd elementy architektury pałacowej i budynków gospodarczych, a w XX wieku część zespołu parkowego zmieniono lub zniszczono. Jednocześnie park pozostał ważnym teren zielonym osiedla.
Odrębny etap historii wiąże się ze zmianami nazw samej miejscowości. Do 1912 roku nazywała się Horoszki, potem Kutuzowo, od lat 20. XX wieku Wołodarsk i Wołodarsk Wołyński, a w 2016 roku otrzymała nazwę Horoszów. Park przez długi czas nosił imię Kutuzowa; w 2022 roku przywrócono mu historyczną nazwę „Horoszki Zanczyscze”, a popiersie Kutuzowa usunięto.
Współczesny stan parku
Dziś Horoszki Zanczyscze to spokojny teren zielony w granicach osiedla, który pełni od razu kilka funkcji:
- rekreacyjną (wypoczynek mieszkańców);
- ekologiczną (zachowanie starych drzew i mikroklimatu);
- historyczno-kulturalną (przypomnienie o dawnej twierdzy i majątku).
Mimo braku pełnoprawnej infrastruktury turystycznej park pozostaje popularnym miejscem spacerów i odpoczynku wśród mieszkańców.
Jak dojechać
Park położony jest w centralnej części Horoszowa, w odległości spaceru od centrum osiedla. Z Żytomierza to około 50 km samochodem na północny zachód; do Horoszowa kursują również autobusy rejsowe.
Dlaczego warto odwiedzić
Horoszkowskie Zamczysko to przykład tego, jak historia może zachować się nie tylko w architekturze, lecz także w przyrodzie. Nie ma tu pałacu, ale jest żywa pamięć o nim — w wiekowych drzewach, śladach wałów, układzie terenu i atmosferze starego parku.
To miejsce dla tych, którzy interesują się:
- historią Wołynia i Ziemii Żytomierskiej;
- dawnymi parkami i majątkami;
- cichymi naturalnymi lokalizacjami bez masowej turystyki.
Horoszkowskie Zamczysko dzisiaj to cicha strona wielkiej historii, która nadal żyje wśród dębów nad rzeką Irszą.
