Elektrownia atomowa w Czarnobylu stoi na Polesiu nad brzegiem Prypeci, 2 km od miasta Prypeć, 15 km od Czarnobyla i około 110 km na północ od Kijowa. To tutaj 26 kwietnia 1986 roku eksplodował czwarty reaktor — doszło do jednej z największych katastrof technologicznych w historii ludzkości. Dziś nad zniszczonym blokiem energetycznym stoi Nowa bezpieczna osłona — największa na świecie ruchoma konstrukcja naziemna.
Stacja koło Kopaczy
Miejsce pod pierwszą elektrownię atomową na Ukrainie wybrano w latach 1966–1967 koło wsi Kopacze, na prawym brzegu Prypeci, niedaleko stacji kolejowej Janów. Nazwę elektrowni nadano od centrum rejonu — Czarnobyla. Budowę rozpoczęto w 1970 roku, pierwszy blok energetyczny uruchomiono w 1977 roku, a do 1983 roku działały już cztery bloki z reaktorami RWWP-1000 o łącznej mocy 4000 MW. Na początku 1986 roku Czarnobylska Elektrownia Atomowa była najpotężniejszą elektrownią atomową europejskiej części ZSRR. Budowano już piąty i szósty blok, a dyrektor stacji Wiktor Bruchanow marzył o Czarnobylu-2 po drugiej stronie Prypeci.
26 kwietnia 1986 roku
Podczas prób projektowych eksplodował czwarty reaktor i został całkowicie zniszczony. Substancje radioaktywne skażyły ogromny obszar. Ewakuowano Prypeć, Czarnobyl i wszystkie wsie w promieniu 30 km — tak powstała strefa wykluczenia. Budowę piątego i szóstego bloku, prawie ukończonych, zatrzymano na zawsze. Szczegóły o awarii — w artykule „Czarnobyl: historia największej katastrofy jądrowej”.
Elektrownia działała jeszcze 14 lat. Drugi blok zamknięto w 1991 roku po pożarze w hali maszyn, pierwszy — w 1996 roku, a 15 grudnia 2000 roku, po 23 latach i jednym dniu eksploatacji, Czarnobylska Elektrownia Atomowa ostatecznie zaprzestała produkcji energii elektrycznej. Obecnie prowadzone są prace związane z wycofaniem stacji z eksploatacji, działają składowiska wypalonego paliwa oraz kompleksy do przetwarzania odpadów radioaktywnych.
Sarkofag i nowa łukowa osłona
Nad zniszczonym blokiem już w 1986 roku wybudowano sarkofag „Osłona”, ale stopniowo się rozpadał, a wewnątrz pozostawała większość substancji radioaktywnych. Dlatego międzynarodowi darczyńcy pod przewodnictwem EBI sfinansowali nową konstrukcję. Łuk zbudowano 180 metrów od reaktora, aby zmniejszyć napromieniowanie pracowników, a w listopadzie 2016 roku przesunięto go na „Osłonę” przy pomocy 224 hydraulicznych podnośników — po 6 metrów dziennie. Szerokość łuku wynosi 257 metrów, wysokość 108, długość 150, a masa konstrukcji przekracza 36 tysięcy ton. Z metalu użytego do jego budowy można by wznieść trzy wieże Eiffla. Osłona zaczęła działać w lipcu 2019 roku i jest zaprojektowana na 100 lat.
Atak drona w 2025 roku
14 lutego 2025 roku rosyjski dron uderzeniowy trafił w dach konfinamentu. Powstał pożar, w zewnętrznej obudowie powstała dziura o powierzchni około 15 m², a łącznie uszkodzono około 200 m² okładziny. Tliło się w warstwach izolacyjnych przez prawie trzy tygodnie. Według danych MAEA, poziom promieniowania się nie zmienił. Jednak w grudniu 2025 roku MAEA poinformowała, że konfinament nie spełnia już swoich podstawowych funkcji: utracił szczelność, a prace nad demontażem starego „Schronienia” zostały wstrzymane. W 2026 roku rozpoczęto zbiórkę środków na odbudowę, której koszt szacuje się na około 500 milionów euro.
Jak się dostać
Placówka Czarnobyl — najsurowiej chroniona część strefy wykluczenia. W czasie stanu wojennego odwiedzanie strefy jest ograniczone i możliwe tylko za pozwoleniem i w towarzystwie, a część terytorium jest zaminowana. Pracownicy elektrowni mieszkają w Sławutyczu, mieście zbudowanym dla nich po awarii.
