Kościół św. Ludwika to główna świątynia katolicka Włodawy i jeden z najcenniejszych zabytków późnego baroku we wschodniej Polsce. Stoi na wysokim brzegu Bugu, przy ulicy Klasztornej, obok budynku dawnego klasztoru paulinów. Dwie wieże fasady widać z daleka — zarówno z miasta, jak i z zalewowych łąk rzeki. Wraz z synagogami i cerkwią prawosławną kościół tworzy słynne „miasto trzech kultur”, z którego Włodawa jest dumna do dziś.
Fundacja Pocieja
Pod koniec XVII wieku Włodawa należała do hetmana litewskiego Ludwika Konstantego Pocieja. W 1698 roku sprowadził on do miasta paulinów — zakon, którego główna siedziba znajduje się na Jasnej Górze w Częstochowie — i ufundował dla nich klasztor. Według tradycji kościół był podziękowaniem za ocalenie: hetmana zaatakowali przeciwnicy polityczni, gdy jechał do króla do Warszawy, ale wyszedł z tego cało. Pierwszy kościół, drewniany, spłonął w 1705 roku. Z czasem rozpoczęto budowę murowanej świątyni i nazwano ją na cześć świętego Ludwika — patrona fundatora.
Obecny budynek powstał w latach 40. i na początku lat 50. XVIII wieku według projektu Paolo Antonio Fontany, nadwornego architekta książąt Sanguszków. Budową kierował Tomasz Rezler. Fontana zaprojektował również podobne świątynie w Chełmie i Lubartowie, dlatego kościół we Włodawie należy do całej grupy późnobarokowych świątyń Lubelszczyzny. Wykończenie wnętrz trwało jeszcze przez kilka dekad.
Ośmiokąt pod kopułą
Najbardziej niezwykły w kościele jest jego plan. Nawa jest ośmioboczna, wpisana w elipsę, a nie wydłużona, jak w większości świątyń paulińskich. Z przodu flankują ją dwie kwadratowe wieże z hełmami, z tyłu — prostokątne prezbiterium. Nad nawą wznosi się łamany dach kopułowy z ażurową latarnią. Wewnątrz wysokie arkady otwierają przestrzeń na prezbiterium, chór i ramiona transeptu, a niższe — na cztery kaplice umieszczone po przekątnych.
Ściany i sklepienia są całkowicie pokryte polichromią z lat 1780–1786, przypisywaną Gabrielowi Sławińskiemu i Antoniemu Dobrzeniewskiemu. Ołtarze, ambona i chrzcielnica reprezentują styl rokokowy i pochodzą z tych samych lat. Figury czterech Ojców Kościoła wyszły z warsztatu Macieja Polejowskiego, natomiast ołtarz główny, chrzcielnicę i krucyfiks wykonał warsztat Michała Filewicza. Pod świątynią znajdują się krypty, w których chowano zakonników.
Po kasacie klasztoru
W 1864 roku, po powstaniu styczniowym, władze carskie zlikwidowały klasztor paulinów we Włodawie. Kościół pozostał parafialny, a zakonnicy powrócili dopiero po 128 latach — w 1992 roku, i od tego czasu ponownie opiekują się parafią. W 1978 roku w kościele nagrywano niedzielną mszę do filmu dokumentalnego Claude’a Lanzmanna „Shoah”.
Jak dojechać
Włodawa leży 50 km na północ od Chełma i około 90 km na wschód od Lublina; z Wołynia najwygodniej jechać przez przejście graniczne Jagodzin – Dorohusk. Pamiętaj, że to Polska: potrzebny jest paszport. Kościół stoi przy ulicy Klasztornej, kilka minut pieszo od rynku. Obok znajduje się muzeum w synagogach Włodawy, a zabytki miasta łączy Szlak Trzech Kultur. 3 km na południe, w Orchówku, mieści się barokowa świątynia Matki Bożej Pocieszenia. Więcej o tym regionie – w artykule Polesie Polskie.
