Cerkiew świętych apostołów Piotra i Pawła — murowana cerkiew prawosławna w centrum Sosnowicy, dawnego miasteczka w powiecie parczewskim, przy głównej drodze z Lublina, na zachód od rynku. Zbudowana w latach 1891–1894 w stylu bizantyjsko-rosyjskim, należy do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego jako filia parafii w Horostycie. Nabożeństwa odprawiane są tu tylko raz w roku, w dniu patronalnego święta, ale sama budowla i historia parafii są jednymi z najbardziej wymownych na Lubelskim Polesiu.
Parafia od XV wieku
Prawosławna parafia w Sosnowicy istniała już w pierwszej połowie XV wieku; pierwsza znana cerkiew, Podwyższenia Krzyża Świętego, powstała według różnych danych w 1468 roku lub w latach 1522–1544. W 1598 roku na jej miejscu wzniesiono nową, drewnianą, już unicką cerkiew: w tym roku do unii przystąpił biskup chełmski Dionizy Zbirujski. Po likwidacji chełmskiej unickiej eparchii w 1875 roku cerkiew przeszła do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Stary budynek wówczas był w złym stanie, więc w 1890 roku przeniesiono go na cmentarz, gdzie ruiny tej drewnianej cerkwi stoją do dziś.
Nową cerkiew wmurowano 14 lipca 1891 roku, poświęcił ją biskup lubelski Hedeon 1 maja 1894 roku. Projekt przypisuje się Wiktorowi Syczugowowi, autorowi wielu cerkwi na Chełmszczyźnie, choć jego autorstwo nie jest całkowicie pewne. W 1915 roku prawosławni mieszkańcy Sosnowicy uciekli jako uchodźcy, a cerkiew pozostawała zamknięta do 1918 roku; w okresie międzywojennym ponownie stała się parafialna.
Pusta cerkiew
Po wysiedleniach Ukraińców do ZSRR oraz akcji „Wisła” Sosnowicę musiało opuścić wszystkich 500 prawosławnych mieszkańców. W latach 50. opuszczona cerkiew służyła jako skład lokalnej społeczności, a jej wyposażenie niemal całkowicie zniszczono. W 1963 roku ksiądz lubelski Piotr Kosacki odważył się odprawić tu nabożeństwo bez pozwolenia — władze zakazały mu służby w całym powiecie. Zgoda na zwrot cerkwi została uzyskana w 1966 roku, ale remont przeprowadzono dopiero w latach 90., a od 1997 roku co roku odprawiana jest tu liturgia w święto Piotra i Pawła, 12 lipca. Po kompleksowym remoncie w 2018 roku cerkiew ponownie poświęcił arcybiskup lubelski i chełmski Abel.
Ikonostas i ikony
Cerkiew zbudowana jest na planie krzyża: jednonawowa, z cebulową kopułą na ośmiokątnym bębnie nad nawą oraz dzwonnicą nad przedsionkiem, którą również wieńczy kopuła. Elewacje zdobią obramienia okien i ceglane fryzy. Wewnątrz stoi dwurzędowy ikonostas z drugiej połowy XIX wieku z 15 ikonami, w tym „Ostatnia Wieczerza”, przeniesiona ze starego ikonostasu, a w bocznych kiotach — obrazy Włodzimierza i Olgi, Cyryla i Metodego, podarowane parafii przez Jana z Kronstadtu. W latach 90. złodzieje wykradli z cerkwi ikony; część zniszczono, a obrazy Chrystusa i św. Szczepana przechwycono na polsko-ukraińskiej granicy — według stanu na 2012 rok były eksponowane w muzeum Poleskiego Parku Narodowego. Częściowo ocalały też freski.
Jak dojechać
Sosnowica leży przy drodze wojewódzkiej nr 819, około 18 km na południowy wschód od Parczewa, 55 km od Lublina i około 40 km od Włodawy; autobusy z Parczewa i Lublina kursują rzadko. Cerkiew stoi przy ulicy Wojska Polskiego 99, a 150 m od niej znajduje się stary cmentarz prawosławny. Zwykle świątynia jest zamknięta, więc najłatwiej wejść do środka 12 lipca. Kilkaset metrów dalej jest kościół Świętej Trójcy, obok cerkwi przebiega szlak „Nalencz” do Jamników, a od Sosnowicy zaczyna się Południowy szlak pojeziorny do Uściługa. To Polska: obywatele Ukrainy potrzebują paszportu zagranicznego.
