Łęczna leży we wschodniej części województwa lubelskiego, na styku Wyżyny Lubelskiej i Polesia, nad Wieprzem i jego dopływem Świnką. To siedziba powiatu łęczyńskiego, miasto z trzema rynkami, renesansowym kościołem, jedną z najlepiej zachowanych synagog w regionie i położone obok kopalni węgla w Bogdance. Mieszka tu około 17,5 tysiąca osób, czyli nieco ponad jedna trzecia mieszkańców powiatu.

Województwolubelskie
Powiatłęczyński (Łęczna jest jego siedzibą)
Gminamiejsko-wiejska Łęczna (75,18 km²)
Ludność17 500 (30 czerwca 2024, dane GUS)
Powierzchnia19 km²
Pierwsza wzmianka1252 rok
Lokacja miasta1467 rok, prawo magdeburskie

Od Tęczyńskich do jarmarków bydła i koni

Najstarsze wzmianki o Łęcznej pochodzą z 1252 roku. W 1462 roku Zbigniew z Łęcznej sprzedał dobra Tęczyńskim, a 7 stycznia 1467 roku Jan z Tęczyna uzyskał od Kazimierza Jagiellończyka zgodę na lokację miasta na prawie magdeburskim wraz z prawem do dwóch jarmarków. W 1582 roku Stefan Batory dodał kolejne dwa, w czerwcu i grudniu; właścicielami miasta byli wtedy Firlejowie. W 1647 roku Władysław IV zezwolił na trzy następne jarmarki — na św. Zygmunta, św. Marię Magdalenę i św. Marcina.

Na jarmarkach handlowano przede wszystkim bydłem i końmi. W 1723 roku targi bydła i koni przeniesiono tu z Lublina, a według danych z 1797 roku, gdy miasto liczyło 348 domów i 1510 mieszkańców, na jarmarki przypędzano około 30 tysięcy wołów i 10 tysięcy koni; obroty szacowano na około 12 milionów złotych. W 1766 roku właścicielem Łęcznej został Hieronim Szeptycki, który uzyskał prawo do jarmarku na św. Idziego.

Miasto nękały pożary i zarazy: w XVI wieku płonęło kilkakrotnie, w 1693 roku epidemia niemal je wyludniła, a w latach 1746–1761 pożary doprowadziły je do ruiny. W XIX wieku jarmarki upadły, kolejne pożary wybuchły w 1846 i 1881 roku, a nowe drogi i koleje ominęły Łęczną. 7 stycznia 1940 roku Niemcy utworzyli tu getto, w którym przebywało około 3 tysięcy Żydów, a 9 października 1943 roku wywieźli ich do obozów zagłady w Bełżcu i Trawnikach.

Trzy rynki i zabytki

Układ miasta tworzą trzy rynki, ukształtowane od XV do początku XIX wieku. Rynek I, dziś plac Kościuszki, ma pośrodku ratusz; Rynek II, najstarszy, otacza zespół synagogalny, a Rynek III pochodzi z XVIII wieku.

Kościół św. Marii Magdaleny w Łęcznej
Kościół św. Marii Magdaleny w Łęcznej. Fot.: Malenka83, CC BY-SA 3.0 pl

Kościół św. Marii Magdaleny to renesansowa świątynia parafialna, wzniesiona w latach 1618–1631. Przy nim stoi późnobarokowa dzwonnica z końca XVIII wieku (zbudowana po 1781 i przed 1805 rokiem), późnobarokowa mansjonaria z około 1639 roku oraz drewniana dawna plebania z około 1858 roku, postawiona z inicjatywy ks. Bolesława Wrześniewskiego.

Duża Synagoga w Łęcznej
Duża Synagoga w Łęcznej. Fot.: Piotr Baran, CC BY 2.5

Duża Synagoga przy ulicy Bożniczej pochodzi z połowy XVII wieku i należy do najlepiej zachowanych synagog w województwie lubelskim. Obok stoi Mała Synagoga, a przy zespole synagogalnym zachował się cmentarz żydowski.

Ratusz w Łęcznej
Ratusz w Łęcznej. Fot.: Malenka83, CC BY-SA 3.0 pl

Klasycystyczny ratusz z czterokolumnowym portykiem zbudowano w 1888 roku jako odwach; dziś mieści się w nim urząd stanu cywilnego. Z ratusza codziennie o 12:00 rozbrzmiewa hejnał miasta, przekazany Łęcznej 26 kwietnia 1995 roku. Z XIX wieku pochodzą także kramy sukienne, domy zajezdne przy ulicy 3 Maja i placu Kanałowym oraz murowany dom z podcieniami przy ulicy Krasnostawskiej 4, z połowy tego stulecia.

Na Podzamczu stoi XIX-wieczny zespół dworsko-parkowy z dworem, oficyną i spichlerzem; w parku rośnie osiem pomników przyrody. W Podzamczu znajduje się też Dolina Dinozaurów — osiem betonowych rzeźb o wysokości od 2 do 8 metrów, które Bogumił Brodzisz tworzył od połowy lat 70. do 2013 roku.

Herb i flaga

Herb Łęcznej
Herb Łęcznej

Herbem Łęcznej jest czarny dzik ze srebrnymi kłami w polu czerwonym. Chorągiew miejska ma dwie poziome strefy, górną czarną i dolną czerwoną, oraz srebrny pas o szerokości 1/9 obu stref; flaga uroczysta to ta sama chorągiew z herbem pośrodku górnej strefy.

Flaga Łęcznej
Flaga Łęcznej

Węgiel z Bogdanki

Złoża węgla kamiennego odkrył w latach 60. XX wieku Państwowy Instytut Geologiczny; pierwsze próby węgla pobrano w 1965 roku z otworu Łęczna IG-1. W styczniu 1975 roku Rada Ministrów zdecydowała o budowie kopalni w Bogdance, pierwszej w Lubelskim Zagłębiu Węglowym. Łęczna miała stać się stolicą przyszłego zagłębia dla około 75 tysięcy mieszkańców. Kopalnia leży w gminie Puchaczów, około 2,5 km od Puchaczowa, a wydobycie odbywa się na głębokości od 860 do 1100 metrów. Z górnictwem związany jest klub piłkarski Górnik Łęczna, założony 20 września 1979 roku z inicjatywy pracowników Kombinatu Budownictwa Górniczego Wschód.

Wieprz, Świnka i jeziora

Łęczna leży między Wieprzem (zachodnia granica miasta) i Świnką (północna). Wieprz przebija tu wał kredowy Lublin–Łęczna doliną przełomową między Ciechankami Krzesimowskimi a Kijanami, a jego zbocza na północ od miasta mają kilkanaście do dwudziestu kilku metrów wysokości. Dolina rzeki wchodzi w skład Nadwieprzańskiego Parku Krajobrazowego, utworzonego w 1990 roku. Na północny wschód od miasta biegnie Kanał Wieprz–Krzna, a w pobliżu leży jezioro Dratów.

Miasto stoi na styku trzech jednostek geograficznych: Polesia Lubelskiego na wschód od Wieprza, Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego na północ od Świnki i Kotliny Dorohuckiej na południe. Roślinność kserotermiczną można zobaczyć w Witaniowie i Ciechankach, łęgi — w Zakrzowie i Łańcuchowie. Na Pojezierzu jest 68 jezior o powierzchni ponad 1 ha, razem 2726 ha.

Jak dojechać

Przez Łęczną biegnie droga krajowa nr 82 z Lublina do Włodawy oraz drogi wojewódzkie nr 813 (Międzyrzec Podlaski — Podzamcze) i nr 820 (Łęczna — Sosnowica). Port lotniczy Lublin-Świdnik leży około 18 km od centrum.

Miasta partnerskie

Łęczna współpracuje z węgierskim Hajdúhadház (od 1996 roku), włoskim Treviolo (od 1997) i ukraińskim Kowlem (od 2006).

Łęczna: pogoda i co zobaczyć w okolicy