Powiat łęczyński leży we wschodniej części województwa lubelskiego, na wschód od Lublina: 633,75 km², około 55 tysięcy mieszkańców i sześć gmin. Jego siedzibą jest Łęczna, jedyne miasto powiatu. Na jego terenie leży południowa część Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego z jeziorami Piaseczno i Rogóźno, dolina Wieprza z Nadwieprzańskim Parkiem Krajobrazowym oraz kopalnia węgla w Bogdance.

Położenie powiatu łęczyńskiego
Położenie powiatu łęczyńskiego w województwie lubelskim. Autor: Smat, CC BY-SA 2.0
Województwolubelskie
SiedzibaŁęczna
Powierzchnia633,75 km²
Ludność55 323 (31 grudnia 2025, dane GUS)
Gminy6: jedna miejsko-wiejska (Łęczna) i pięć wiejskich (Cyców, Ludwin, Milejów, Puchaczów, Spiczyn)
Sąsiednie powiatychełmski, lubartowski, lubelski, parczewski, świdnicki, włodawski

Historia

Powiat łęczyński powstał w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. W latach 1975–1998 jego tereny należały do dawnego województwa lubelskiego, a gmina Cyców — do chełmskiego. Historia ziem nad środkowym Wieprzem jest jednak o wiele starsza. Najstarsze wzmianki o Łęcznej pochodzą z 1252 roku, miasto lokowano w 1467 roku, a przez stulecia było ośrodkiem jarmarków bydła i koni. W 1739 roku Kijany były ośrodkiem klucza Lubomirskich, Zawieprzyce — zamkiem rodu Zawieprzyskich, a gmina Cyców do 1954 roku nazywała się Wiszniewice. Dzieje samego miasta opisujemy w artykule o Łęcznej.

Herb powiatu

Herb powiatu łęczyńskiego
Herb powiatu łęczyńskiego

Herb powiatu ustanowiono 19 grudnia 2001 roku. Na tarczy w polu czerwonym stoi wspięty srebrny gryf ze złotym dziobem i szponami; trzyma srebrną lampę górniczą, co nawiązuje do kopalni węgla w Bogdance. W podstawie tarczy jest niebieski pas falowany.

Sześć gmin

Miejsko-wiejska gmina Łęczna (75,18 km², ok. 23,5 tysiąca mieszkańców) obejmuje miasto o powierzchni 19 km² i 16 sołectw. Do gminy należą wsie Ciechanki Krzesimowskie, Ciechanki Łęczyńskie, Trębaczów, Witaniów, Zakrzów i Podzamcze. Ziemia jest tu żyzna: grunty rolne zajmują 82 procent powierzchni, lasy tylko 4.

Cyców (147,87 km², siedziba w Cycowie) to największa gmina powiatu, prawie jedna czwarta jego powierzchni. Ma 27 sołectw, a do 1954 roku nazywała się Wiszniewice. W Świerszczowie jest drewniany kościół, a rezerwat Jezioro Świerszczów chroni eutroficzne jezioro i rzadkie rośliny na sąsiednim torfowisku. W samym Cycowie stoi kościół.

Ludwin (122,2 km², siedziba w Ludwinie) leży na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim. Należą do niej wsie Piaseczno, Rogóźno, Dratów, Czarny Las i Jagodno. W Dratowie stoi prawosławna cerkiew św. Mikołaja z 1880 roku wpisana w 1989 roku do rejestru zabytków razem z cmentarzem, a w Rogóźnie kościół św. Wawrzyńca. Rezerwat Brzeziczno chroni roślinność wodną i torfowiskową.

Milejów (115,66 km², 8971 mieszkańców w 2021 roku, siedziba w Milejowie) to gmina z dwudziestoma czterema miejscowościami, w tym Łysołajami, Łańcuchowem i Starościcami. W Milejowie stoi kościół. Gmina wchodzi w skład Nadwieprzańskiego Parku Krajobrazowego.

Puchaczów (91,71 km², siedziba w Puchaczowie) to dawna gmina Brzeziny. W Bogdance, około 2,5 km od Puchaczowa, działa kopalnia Lubelski Węgiel Bogdanka. Gmina ma 17 sołectw.

Spiczyn (83,1 km², siedziba w Spiczynie), historycznie gmina Zawieprzyce, ma 13 sołectw, w tym Kijany, Zawieprzyce, Charlęż i Jawidz. Lasy zajmują tu 22 procent powierzchni.

Zawieprzyce i Kijany

Ruiny pałacu w Zawieprzycach
Ruiny pałacu w Zawieprzycach. Fot.: Mmsikora, CC BY-SA 3.0 pl

W Zawieprzycach, na skarpie nad Wieprzem, stoi zespół pałacowy wpisany do rejestru zabytków. Zawieprzyscy mieli tu w XVI wieku zamek, który wojewoda wołyński Atanazy Walenty Miączyński przebudował na barokowy pałac; dziś zostały po nim ruiny z XVII wieku. W zespole są też kaplica św. Antoniego Padewskiego z freskami, lamus, oficyna z XVIII wieku, oranżeria, stajnie i brama wjazdowa. Przed wzgórzem zamkowym stoi kolumna toskańska, którą Miączyński ufundował prawdopodobnie po wyprawie wiedeńskiej. W 1883 roku wakacje w dworku w Zawieprzycach spędziła szesnastoletnia Maria Skłodowska.

Pałac w Kijanach
Pałac w Kijanach. Fot.: M. F. Sikora, CC BY-SA 3.0 pl

W sąsiednich Kijanach stoi neorenesansowy pałac zbudowany około 1850 roku i przebudowany około 1880 roku przez Stanisława Sonnenberga. W portyku ustawiono posągi Ateny i Demeter, a pałac ma około 1,6 tysiąca m² powierzchni i otacza go park. W 2023 roku wrócił do powiatu łęczyńskiego. Murowany kościół św. Anny ufundował w 1723 roku Atanazy Miączyński, który przed wyprawą wiedeńską złożył ślub przed obrazem Matki Boskiej Kijańskiej z końca XVII wieku. W Kijanach działa Zespół Szkół Rolniczych; szkoła rolnicza powstała na gruncie przekazanym w 1913 roku.

Wieprz i Pojezierze Łęczyńsko-Włodawskie

Nadwieprzański Park Krajobrazowy utworzono w 1990 roku. Zajmuje 62,29 km² wzdłuż Wieprza od ujścia Giełczwi do ujścia Bystrzycy; należą do niego tereny gmin Łęczna, Puchaczów, Milejów, Spiczyn i Trawniki. Wieprz płynie tu w dolinie przełomowej ze zboczami do około 25 m wysokości, a na nasłonecznionych stokach rośnie miłek wiosenny, w łąkach — storczyk szerokolistny i kosaciec syberyjski.

Pojezierze Łęczyńsko-Włodawskie to podmokła równina, na której jeziora krasowe zajmują ponad 27 km². W powiecie leżą między innymi jeziora Piaseczno (86 ha, głębokość do 38,8 m, najgłębsze z wymienionych na pojezierzu), Rogóźno (57 ha, do 24,5 m), Dratów (107 ha, do 2,5 m) i Zagłębocze (59 ha, do 23,3 m), a także Łukcze (56,5 ha, do 8,9 m). Jezioro Dratów jest włączone do systemu kanału Wieprz–Krzna. Na zachodnim skraju pojezierza leży pas skał karbońskich z węglem kamiennym.

Kopalnia w Bogdance

Pierwsze próby węgla pobrano w 1965 roku z otworu Łęczna IG-1, a w styczniu 1975 roku Rada Ministrów zdecydowała o budowie kopalni w Bogdance — pierwszej w Lubelskim Zagłębiu Węglowym. Dziś Bogdanka jest jedyną kopalnią węgla kamiennego w tym zagłębiu: wydobycie prowadzi na głębokości 860–1100 m, a obszar górniczy zajmuje 73,3 km². Akcje spółki zadebiutowały na warszawskiej giełdzie 25 czerwca 2009 roku, a w 2015 roku 65 procent udziałów kupiła spółka energetyczna Enea.

Dojazd

Przez powiat biegnie droga krajowa nr 82 z Lublina do Włodawy. Z Łęcznej prowadzą drogi wojewódzkie nr 813 (Międzyrzec Podlaski — Podzamcze) i nr 820 (do Sosnowicy). Port lotniczy Lublin-Świdnik leży około 18 km od centrum Łęcznej. Na wschodzie powiat sąsiaduje z powiatem włodawskim.