Park Jarosławiecki — zabytek sztuki ogrodowej i parkowej o znaczeniu lokalnym o powierzchni 19,6 hektara we wsi Jarosławiec na Sumszczyźnie. Zachował się na miejscu dawnego majątku rodziny Koczubejów, który w XVIII–XIX wieku był jednym z ważnych ośrodków gospodarczych i kulturalnych regionu. Na terenie rosło około 30 gatunków drzew i krzewów.

Park założono pod koniec XVII wieku. Status zabytku sztuki ogrodowej uzyskał 20 czerwca 1972 roku. Dziś jest to nie tylko zielona strefa w centrum wsi, ale także miejsce związane z historią znanego kozacko-staroszyńskiego rodu.

Dwór Koczubejów w Jarosławcu

Historia majątku wiąże się z Wasylem Koczubejem — pisarzem generalnym, a później sędzią generalnym Wojska Zaporoskiego. Za hetmana Iwana Mazepy Jarosławiec przeszedł na własność Koczubeja. W 1687 roku Mazepa wydał uniwersał o przekazaniu mu wsi, a 28 kwietnia 1688 roku Koczubej otrzymał carską gramotę.

Po egzekucji Wasyla Koczubeja w 1708 roku jego rodzina później odzyskała prawa do majątków. Jarosławiec pozostawał własnością Koczubejów około 230 lat.

Posiadłość znajdowała się przy dawnym umocnieniu, które w miejscowych podaniach nazywane jest „Jarosławowym grodem”. Według legendy wybudował je książę Jarosław Wsiewołodowicz w 1196 roku nad brzegiem jeziora Byczok. Obecnie ten zbiornik wodny nazywany jest Stawem Pańskim.

Największy rozkwit majątek osiągnął za Wasyla Wasylowicza Koczubeja. W 1781 roku znajdował się tu dwupiętrowy drewniany dwór z 15 pokojami, murowane budynki gospodarcze, oficyny, pomieszczenia dla gości i wychowanek. Na terenie działały także szpital i szkoła muzyczna, były stajnie, oranżeria, szklarnie i ogród regularny.

Dwór otaczał park urządzony w stylu krajobrazowym. W wspomnieniach o Jarosławcu wspomina się przyjęcia gości, bale i wieczory muzyczne. Posiadłość nie była tylko miejscem zamieszkania właścicieli, lecz dużym zespołem gospodarczym i kulturalnym.

Jednym z jej budynków była cerkiew Zwiastowania z kaplicą św. Michała. Według badań naukowych świątynię wybudował Wasyl Wasylowicz Koczubej w 1757 roku. W cerkwi przechowywano rodzinne kosztowności i relikwie, w tym zakrwawioną koszulę Wasyla Koczubeja, w której został stracony w 1708 roku.

Co pozostało z posiadłości

Do naszych czasów zachowały się niektóre budynki dawnego majątku. Wśród nich jest oficyna przy ulicy Zwycięstwa 13, wpisana do rejestru zabytków architektury. Według opisów historycznych służyła jako dom gościnny. W różnych latach pomieszczenia te pełniły także funkcję szkoły.

Naukowcy odnotowali w Jarosławcu także drewniany dom związany z Marią Oleksijiwną Koczubej-Kapnist — żoną Wasyla Arkadijowicza Koczubeja. Jego stan wymaga osobnej kontroli, dlatego nazywanie oficyny jedynym zachowanym budynkiem posiadłości byłoby przedwczesne.

W pobliżu dworu znajdowała się rodzinna krypta Koczubejów. Została zniszczona podczas wydarzeń rewolucyjnych 1917–1918. W 2009 roku na miejscu pochówku ustawiono znak pamiątkowy. Na jego odsłonięcie przybyli potomkowie rodziny z Belgii.

Koczubejowie i rozwój wsi

Rodzina pozostawiła wyraźny ślad nie tylko w architekturze Jarosławca, ale także w jego życiu społecznym. Demian Koczubej w 1848 roku otworzył we wsi szkołę. Później pojawiły się tu inne placówki edukacyjne, a pod koniec XIX wieku — szpital.

W 1842 roku w osadzie Retyk, związanej z majątkiem Koczubejów, wybudowano fabrykę papieru. Sprzęt dla przedsiębiorstwa, według wspomnień współczesnych, przywieziono z Londynu i Manchesteru. Świadczy to o tym, że majątek nie był tylko własnością ziemską, lecz rozwiniętym zespołem gospodarczym z produkcją przemysłową.

Park Jarosławiecki dziś

W 2021 roku w parku otwarto przestrzeń kulturalno-edukacyjną. Do zagospodarowania terenu przyłączyli się miejscowi mieszkańcy oraz wolontariusze z gminy Królewiec. Przestrzeń zaprojektowano jako miejsce do rodzinnego wypoczynku i rekreacji.

W sierpniu 2025 roku park Jarosławiecki wszedł na trasę turystyczną „10 miejsc mocy” Siewierszczyzny. Projekt połączył dziesięć obiektów przyrodniczych oraz historyczno-kulturowych Królewiecczyzny i okolicznych wsi.

Park Jarosławiecki jest interesujący nie tylko ze względu na swoje nasadzenia. To miejsce, gdzie można zobaczyć pozostałości dawnej posiadłości i poznać historię Kołczubów — rodziny, która przez kilka stuleci miała wpływ na życie wsi oraz rozwój okolicznych ziem.

W pobliżu

Park Kołczubów w Dubowiczach — kolejna posiadłość tego samego rodu na Królewiecczyźnie; w Królewcu — jabłoń-kolonia oraz muzeum krajoznawcze.