Żubr na Polesiu

Żubr, czyli bizon europejski, to największe zwierzę lądowe Europy i jedyny dziki przedstawiciel bydła na kontynencie, który dotrwał do naszych czasów: jego krewnego, tura, wytępiono jeszcze w średniowieczu. Wysokość w kłębie sięga około 180 cm, masa – od 400 do 900 kg. Żubr ma wysoki, garbaty kłąb, krótkie zakrzywione rogi, brodę i gęstą ciemnobrunatną sierść na przedniej części ciała; tylna część jest wyraźnie niższa i lżejsza. Mimo rozmiarów porusza się cicho i szybko.

Niegdyś żubry żyły w lasach niemal całej Eurazji, ale do początku XX wieku przetrwały tylko w Puszczy Białowieskiej i na Kaukazie, a w latach 20. XX wieku ostatnie dzikie zwierzęta zostały zabite. Wszystkie współczesne żubry to potomkowie 12 osobników, które ocalały w ogrodach zoologicznych i prywatnych zwierzyńcach; dzięki naukowcom światowa populacja liczy dziś około 8 tysięcy. Na Ukrainie odtwarzanie gatunku rozpoczęto w połowie lat 60. XX wieku, a pod koniec lat 80. żyła tu jedna trzecia wszystkich żubrów świata. Kryzys lat 90. zmniejszył większość ukraińskich stad kilkakrotnie, dlatego żubr wciąż wymaga ochrony.

Na Polesiu Wołyńskim żubry żyją w Puszczy Cumańskiej: kilka niewielkich stad wędruje lasami między Parkiem Narodowym „Puszcza Cumańska” a nadleśnictwem. Dla ich ochrony w rejonie łuckim koło wsi Zwiriw i Murawyszcze utworzono ogólnozoologiczny rezerwat „Zubr”. W obwodzie kijowskim stado utrzymuje się i odtwarza w Narodowym Parku Przyrody „Załissia”, w obwodzie sumskim wolne żubry spotyka się w lasach Sejmskiego Regionalnego Parku Krajobrazowego.

Żubry są też w strefie czarnobylskiej: pojedyncze samce i niewielkie grupy regularnie przechodzą do Czarnobylskiego Radiacyjno-Ekologicznego Rezerwatu Biosfery z białoruskiego Poleskiego Państwowego Rezerwatu Radiacyjno-Ekologicznego, gdzie żyje duże stado – rejestrują je fotopułapki i naukowcy. Własnego stada po stronie ukraińskiej na razie nie ma, ale Czarnobylski Rezerwat planuje odtworzyć tu populację dzikiego byka. Próba sprowadzenia żubrów do strefy pod koniec lat 90. się nie powiodła.

Żubry to zwierzęta społeczne: trzymają się w stadach po 10–20 sztuk, dorosłe samce często chodzą pojedynczo. Pasą się na polanach i skrajach lasu, ogryzają korę i gałęzie, a w ciągu roku przechodzą z jednych terenów na inne – tam, gdzie rośliny są akurat w najlepszej porze. Zimą stada trzymają się w pobliżu miejsc dokarmiania, więc właśnie wtedy najłatwiej je zobaczyć razem ze strażnikami.

Żubr jest wpisany do Czerwonej Księgi Ukrainy. Nie jest agresywny, ale jest bardzo silny: nie zbliżaj się, zwłaszcza do krów z cielętami, i obserwuj tylko z daleka, najlepiej w towarzystwie pracowników leśnictwa lub rezerwatu.