Na Czernihowszczyźnie święte źródła przeważnie znajdują się nad rzekami — Snowem, Udajem, Desną — lub w jarach koło starych cerkwi. Przy wielu z nich w czasach radzieckich zniszczono kapliczkach i zasypano studnie, a odtworzyli je w latach 1990–2010 sami parafianie. Dwie studnie obwodu, w Starym Bykowie i koło Pisków, mają oficjalną nazwę „Święta studnia” — tak zostały zarejestrowane jako hydrologiczne pomniki przyrody od 1999 roku.
Pobywanka koło Swydowca
Najbardziej znane święte źródło obwodu bije w uroczysku Pobywanka koło Swydowca w hromadzie Bobrowica, 16 km od Bobrowicy, w pobliżu źródeł rzeki Supój. Nazwę uroczysku dała bitwa z 1659 roku koło błota Krynycia między zwolennikami a przeciwnikami hetmana Iwana Wyhowskiego; wtedy pod Swydowcem zginął Jurij Niemirycz, autor projektu unii hadziackiej. Zwycięzcy, według podań, postawili tu kaplicę św. Mikołaja, gdyż jemu przypisywali zwycięstwo, i jeszcze w drugiej połowie XIX wieku stała ona u źródeł Supoju pośród mogił.
Legenda cerkiewna opowiada, że kosiarze znaleźli w polu ikonę wielkieczennicy Paraskiewy Piątnicy i zanieśli ją do cerkwi, ale ikona kilka razy wracała w to samo miejsce. Gdy po raz kolejny niesiono ją do świątyni, spod ziemi trysnęło źródło. W czasach radzieckich źródło zasypano, a kapliczkę zburzono. W 2002 roku, gdy w cerkwie Narodzenia Bogurodzicy w Swydowcu wznowiono nabożeństwa, parafianie znów znaleźli źródło — według podań miejsce wskazał „ognisty słup” w polu. Nad nim urządzono studnię i wzniesiono kaplicę. Co roku w dziesiąty piątek po Paschze od cerkwie do Pobywanki wyrusza procesja, a przy źródle odprawiany jest molebień wodny; pielgrzymi przyjeżdżają także autobusami z Kijowa.
Święta studnia w Siedniowie
W Siedniowie źródło bije spod wysokiego zbocza nad Snowem. Miejscowi mówią, że pod górą płyną trzy strumienie, które przed wypływem łączą się w jedno źródło, a studzienkę wykopał pobożny człowiek nazywany Świętym Hrycem lub Hrycem Złotuchnym. Nad wypływem wody stoi betonowy krąg studzienny z zabetonowanym dnem, aby woda nie zamulała się; z niego woda spływa strumieniem do Snowu. Nad studnią postawiono metalowe zadaszenie, na stoku — kaplicę z ikonami, w dół prowadzą drewniane schody. W Siedniowie woda wypływa z ziemi w wielu miejscach i to właśnie te źródła zasilają Snów. Niedaleko znajduje się drewniana cerk Gergowska na grodzisku.
Studnia Pokrowska w Nowogrodzie Siewierskim
W dolnej części Nowogrodu Siewierskiego, w zaułku Krynycznym, bije studnia Pokrowska. Według opowieści mieszkańców kiedyś woda biła tu silnym strumieniem, a źródło nazywano „fontanną”. Wodę uważają za uzdrawiającą. W 2013 roku nad źródłem postawiono drewniany pawilon z krzyżem i urządzono kąpielisko. Niedaleko od studni znajduje się klasor Przemienienia Pańskiego.
Rychły: źródło w miejscu rozstrzelania mnichów
Rychłowski Monaster Mikołajewski koło Rychłów w hromadzie Korop założył w 1666 roku pułkownik czernihowski Wasyl Многогрішний w miejscu, gdzie w 1620 roku, według podania, objawiła się ikona świętego Mikołaja. 16 grudnia 1922 roku monaster zamknięto, a 18 grudnia kilku mnichów rozstrzelano za to, że zamierzali świętować święto parafialne świętego Mikołaja. Pochowano ich tam, gdzie zostali rozstrzelani, i odtąd dolinę tę nazywają Popowską. Dwa lata później, według lokalnego podania, pojawiło się tu źródło, które uważane jest za cudowne. W maju 2018 roku w miejscu egzekucji poświęcono kaplicę i studnię. Siedziba ta znów funkcjonuje jako monaster od 2006 roku.
Połonki: źródło koło barokowej cerkwi
W Połonkach w rejonie pryłuckim źródło Matki Bożej i Archanioła Michała bije w głębi jaru obok cerkwi Świętego Michała. Wzniesiono nad nim kaplicę, aby woda nie zanieczyszczała się, a obok urządzono studnię i niewielką kąpielisko; przychodzą tu także zimą. Sama cerkiew to zabytek ukraińskiego baroku z lat 1720. lub 1777–1779, zbudowany kosztem syna miejscowego księdza Ołeksandra Szyła. W 1929 roku zamknięto ją i zamieniono w łaźnię, potem na skład zboża; nabożeństwa wznowiono podczas okupacji niemieckiej i odtąd nie ustały. W świątyni przechowywana jest cząstka relikwii świętego Dymitra Rostowskiego.
Monaster Hustiński
Na terenie Hustińskiego Monasteru Świętej Trójcy, na wyspie w zakolu Udaju pod Pryłukami, urządzone jest cudowne źródło pod murowaną altaną z kopułą. Monaster założono około 1600 roku; w czasach radzieckich znajdował się tu dyspanser psychoneurologiczny, a w 1993 roku siedziba odrodziła się jako żeńska.
Studnia w miejscu zaginionego monasteru
Na leśnej drodze między Wasylówm Hutą a Tużarem w rejonie czernihowskim, obok stuletniego dębu, znajduje się studnia z drewnianym krzyżem. Według legendy w połowie XVII wieku wygnano tu ze wsi kobietę chorego na świerzb; mieszkała pod dębem, obmywała się wodą ze źródła i wyzdrowiała, a potem założyła tu żeński monaster. Z monasteru nie zostało nic oprócz pamięci. W 2016 roku miejscowi oczyścili studnię, wstawili betonowe kręgi i ławkę, a w święto Kazańskiej Ikony Matki Bożej ją poświęcono.
Ładan: studnia monasteru ładynskiego
W Ładanie w rejonie pryłuckim, na wysokim brzegu Ładynki, stał ładynski monaster Pokrowski, założony na początku XVII wieku na ziemiach Wiśniowieckich; w 1619 roku stał się żeńskim, w 1786-го go zamknięto, a w 1817-go reaktywowano. Przybytek słynł z cudownej ładynskiej ikony Matki Bożej i uzdrawiającej wody z dawnej monasterskiej studzienki. Teraz nad źródłem w sosnowym lesie stoi biała kaplica z kopułą, i co roku 11 sierpnia, w święto ikony ładynskiej, od Soboru do niej idzie procesja, a koło źródła odprawiają moleben z poświęceniem wody.
Domnica: studnia koło bramy monasteru
W lesie 7 km od Berezny, koło bramy dawnego monasteru Narodzenia Matki Bożej w Domnicy, znajduje się studnia, której wodę uważa się za uzdrawiającą. Monaster powiązany jest z legendą o niewidomej dziewczynie Domnie, która w 1680 roku odzyskała wzrok pod sosną, gdzie objawiła się ikona Matki Bożej; w 1699-go przybytek otrzymał uniwersał Mazepy, a w latach 1800–1806 kosztem Bezborodków wzniesiono tu sobór. W 1925 roku monaster zamknięto, z czasem były tu komuna, szpital przeciwgruźliczy i kolonia. Co roku w dziesiąty piątek po Paschy, w dniu ikony domnickiej, po liturgii z ikoną idą w procesji do źródła, a na początku czerwca przyjeżdżają tu pielgrzymi; samej osady Domnica już prawie nie ma, a studnia pozostała.
Źródło Paraskiewy koło Lubeczaninowa
W uroczysku Krynycia koło Lubeczaninowa w hromadzie osterskiej, na lewym brzegu Ostra, bije źródło świętej Paraskiewy Piątnicy. Legenda opowiada, że mnich, który szedł z Kijowa do Czernihowa, zatrzymał się, by napić się ze strumyka, i z za pasa wypadła mu ikona Paraskiewy — woda rozbłysła. Z czasem powstał tu niewielki skit, w którym mieszkali mnisi. Wodę uważa się za najbardziej uzdrawiającą w dziesiąty piątek po Wielkanocy. Kiedyś o źródło dbano pacjenci dyspanseru z sąsiedniego Poliskiego, a po jego zamknięciu źródło jest zaniedbane.
Studnia usziwska
Kilometr na wschód od Usziwki w rejonie nowogrodzko-siewierskim, na brzegu Łoski, kilka wydajnych źródeł tworzy jeziorko połączone z rzeką; od 1964 roku jest to hydrologiczny pomnik przyrody. Według podania, za pańszczyzny w jeziorku utonęła krowa pana Sawickiego i kazał on zasypać źródło, ale ono znów przebiło się obok drogi. Zimą na przełomie lat 2021 i 2022 miejsce oczyszczono, odnowiono pomost, postawiono ikony Matki Bożej i niewielką kaplicę, a w Święto Chrztu Pańskiego w 2022 roku po raz pierwszy święcono tu wodę i zanurzano się. Woda ma 6–8 °C i nie zamarza.
Studnie cudownych ikon
Mochnatyn w hromadzie Nowobiłousk: według podania zapisanego w „Czernihowskich wiadomościach eparchialnych” z 1893 roku ikonę Matki Bożej zwrócono do sąsiedniej Redkiwki, a gdy mieszkańcy Mochnatyna po święcie poszli z księdzem do studni na dziedzińcu cerkiewnym i otworzili pokrywę studni, zobaczyli „na cembrowinie” ten sam wizerunek — i ikona została we wsi. Rękopis odnotowuje 635 cudów od niej między 1691 a 1781 rokiem; kiedyś w każdą pierwszą niedzielę miesiąca i w dziesiątą niedzielę po Pięćdziesiątnici od cerkwi Opieki Matki Bożej do studni szła procesja na poświęcenie wody.
Repki: czczona od połowy XVII wieku Repkińska ikona Matki Bożej najpierw stała w kaplicy ze studnią koło miasteczka, lecz w 1740 roku Synod nakazał „kaplicę znieść, miejsce spustoszyć, studnię zasypać”, a ikonę przeniesiono do Czernihowa.
Jeszcze kilka świętych studni
Bobrowycia: w święto Półpięćdziesiątnicy od świątyni Archanioła Michała wyrusza tradycyjna procesja do źródła na brzegu Bystrzycy. W Krasyliwce w rejonie kozieleckim w 2025 roku na terenie cerkwi Opieki Matki Bożej poświęcono kaplicę świętego Mikołaja ze studnią, a w Sniowsku koło cerkwi Mikołajowej co roku w święto ikony „Wszechkrólowa” święcą wodę leczniczego źródła.
Nowe Jaryłowicze koło trasy Czernihów — Homel: według legendy w miejscu źródła stała wielka świątynia, która zapadła się pod ziemię. Latem woda jest chłodna, a zimą nie zamarza. Do lat 30. XX wieku koło źródła stał krzyż i miejsce uważano za święte; potem je zniszczono, a w latach 90. źródło oczyszczono i postawiono kapliczkę.
Lypyw Rih w rejonie nieżyńskim: 3 km od wsi stoi kaplica świętej męczennicy Paraskiewy nad źródłem. W dniu Paraskiewy Piątnicy, 8 lipca, od cerkwi św. Jerzego wyrusza do niej procesja i święci się wodę w źródle.
Osowec w hromadzie bobrowyckiej: studnię, według podania, znalazła chora kobieta z sąsiednich Woroniek, której we śnie poradzono szukać źródła koło Oсовця [przyp. tłum.: Osowca]. W latach radzieckich obok wybudowano kurnik i staw dla bydła, a studnię niemal zadeptano. Z czasem mężczyźni oczyszczyli ją i wstawili betonowe kręgi, a artysta Wasyl Horbyk, rodak z tej wsi, zaprojektował zadaszenie nad studnią i własnoręcznie wykonał małą kopułę. Wodę święci się na święto Makabeuszów.
Nowa Basań: według podania uzdrowiła się tu niewidoma dziewczynka, umywszy się wodą przed wschodem słońca. W miejscu źródła urządzono studnię, gdzie co roku święcą wodę.
Stary Bykiw i Pisky: obie „Święte studnie” od 14 maja 1999 roku są hydrologicznymi pomnikami przyrody o powierzchni 0,1 ha. Studnia na skraju lasu na południe od Pisków jest związana z Pawłem Tyczyną, który urodził się w tej wsi.
Wszystkie znane źródła i studnie obwodu czernihowskiego, w tym także naturalne — źródła w Uzrujowie, studnia w Kowpinie — zostały zaznaczone na mapie źródeł Polesia. Najbardziej znane święte źródła regionu opisano w artykule „Święte źródła Polesia”.
Święte źródła innych obwodów Polesia: Wołynia, Rówieńszczyzny, Żytomierszczyzny, Kijowszczyzny, Sumszczyzny.
