Geologiczny rezerwat przyrody „Kamienna Wieś” w ostatnim czasie zyskał popularność wśród turystów dzięki swojej przyrodzie i niezwykłym formacjom skalnym. Jest położony w lasach nadleśnictwa Zamysłowicze, na wschód od wsi Rudnia-Zamysłowicka w hromadzie Olewsk w rejonie korosteńskim obwodu żytomierskiego. Rezerwat o znaczeniu lokalnym i powierzchni około 15 ha od dawna przyciąga uwagę zarówno badaczy, jak i miłośników piękna przyrody.
W rzeczywistości „Kamienna Wieś” nie jest wsią w zwykłym tego słowa znaczeniu. To skupisko ogromnych brył czerwonego granitu o wysokości 4–6 metrów pośród dębowego lasu, które swoim kształtem przypominają budynki, ulice i place. Ich pochodzenie do dziś rodzi legendy i dyskusje naukowe.
Legendy Kamiennej Wsi
Lokalne podania przydają temu miejscu tajemniczości:
- Legenda o zamożnych gospodarzach: kiedyś żyli tu bogaci ludzie, którzy odmówili pomocy biedakom. O świcie ich domy zamieniły się w kamień.
- Legenda o Jezusie i siłach ciemności: po zwycięstwie nad złem Jezus zostawił ślady swoich stóp na kamieniach, zanim wstąpił do nieba.
- Diabelski młyn: niektóre kamienie przypominają żarna. Mieszkańcy uważają, że diabły budowały tu młyn, ale musiały uciec, zostawiając kamienne żarna.
Te opowieści są częścią ustnej twórczości ludowej, która podtrzymuje zainteresowanie Kamienną Wsią i czyni ją także obiektem dziedzictwa kulturowego regionu.
Naukowe teorie pochodzenia
Naukowcy proponują kilka wyjaśnień powstania Kamiennej Wsi:
- Pochodzenie lodowcowe: według najstarszej wersji głazy przyniosły tu lodowce.
- Wychodnie tarczy krystalicznej: większość badaczy uważa, że bryły to lokalne wychodnie granitu Ukraińskiej Tarczy Krystalicznej, tak zwane ostańce denudacyjne, które przez wieki były kształtowane przez wodę, mróz i wietrzenie.
Za drugą wersją przemawia kilka faktów:
- Kamienie mają lokalne pochodzenie: w pobliżu działają kamieniołomy granitu – 11 km dalej w Rudni-Zamysłowickiej oraz oddalony o 13 km kamieniołom „Kwarc” we wsi Drużba.
- Lodowienie wałajskie tu nie dotarło, a lodowiec zlodowacenia dnieprzańskiego, choć pokrywał Polesie, pozostawił po sobie głównie piasek i mniejsze głazy, a nie masywy olbrzymich brył jednego typu.
- Obwód żytomierski leży na tarczy krystalicznej, a nie w strefie górotwórczej, dlatego wersja o „pozostałościach starożytnych gór” ma słabe poparcie.
Tak więc to właśnie połączenie odsłonięć krystalicznego granitu i naturalnego niszczenia stworzyło kamienne zespoły Kamiennej Wsi.
Naturalna wyjątkowość
Kamienna Wieś jest ciekawa nie tylko pod względem geologicznym, ale i ekologicznym:
- wielkie kamienne bloki tworzą skomplikowane labirynty pośród lasu;
- na powierzchni kamieni widać ślady wietrzenia i prądów wodnych;
- na kamieniach rosną mroki, reliktowe paprocie oraz rozchodniki, a w lesie spotkać można wpisane do Czerwonej Księgi widłak kolczasty i lilię złotogłów;
- wokół rośnie azalia pontyjska — roślina rzadka na Ukrainie, popularna w Azji Mniejszej, na Kaukazie oraz na Polesiu;
- leśne środowisko tworzy atmosferę tajemniczości i spokoju, dlatego miejsce to przyciąga turystów i fotografów.
Mchy na głazach to szczególnie wrażliwa część rezerwatu: w 2020 roku złoczyńcy próbowali je zedrzeć. Dlatego podczas wizyty warto nie wchodzić na bloki bez potrzeby i nic z nich nie zrywać.
Zainteresowanie turystyczne
Kamienna Wieś w ostatnich latach jest aktywnie odwiedzana przez:
- uczniów i studentów wydziałów przyrodniczych na wycieczkach;
- uczestników rajdów rowerowych po Polesiu, którzy, jak zauważył Maksym Melnykow, często robią tu postój;
- fotografów, artystów i miłośników przyrody.
Mimo licznych legend, to właśnie obserwacja na miejscu pozwala docenić skalę i piękno kamiennych formacji, zrozumieć ich naturalne pochodzenie oraz poczuć atmosferę Polesia.
Jak dojechać
Najbliższe miasto to Olewsk. Punkt orientacyjny to wieś Rudnia Zamyłowicka: do wsi jedzie się przez most nad rzeką Perga, a stamtąd do rezerwatu — leśną drogą na wschód.
Kamienna Wieś to połączenie naukowej ciekawości i ludowej magii. Ogromne granitowe bloki, ślady wietrzenia, mchy i rzadkie rośliny czynią ten rezerwat jednym z najbardziej czarujących miejsc Żytomierszczyzny. Zobaczyć Kamienną Wieś na własne oczy to dotknąć historii Ziemi.
Zdjęcia Romana Malenkowa
