Kościół świętego Jana Jałmużnika w Orchówku to barokowa świątynia dawnego klasztoru augustianów na wysokim brzegu Bugu, 3 km na południowy wschód od centrum Włodawy. Dziś to sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia, dokąd przybywają pielgrzymi z całej Włodawszczyzny. Za Bugiem jest już Białoruś, a niedaleko zbiegają się granice trzech państw: Polski, Białorusi i Ukrainy.
Miasteczko i klasztor
Orchówek, dawniej Orchów, otrzymał prawa miejskie w 1506 roku i kilka razy je tracił, ostatni raz w 1869 roku. Parafię założono tu w 1507 roku. W 1610 roku właściciel miasteczka Mikołaj Iwicki wraz z żoną Zofią z Krupskich sprowadził do Orchowa mnichów augustianów i podarował im wizerunek Matki Bożej, który do dziś uważany jest za słynący łaskami. O fundacji przypomina kamienna tablica w świątyni.
Obecny murowany kościół wzniesiono w latach 1770–1777 według projektu Paolo Antonio Fontany — tego samego architekta, który zaprojektował kościół świętego Ludwika we Włodawie. Budował go kamieniarz Grzegorz Cybulski, a 23 lipca 1780 roku świątynię konsekrował biskup pomocniczy chełmski Melchior Jan Kochnowski. Ostatecznie wystrój ukończono w latach 1846–1848 kosztem parafian i Augusta Zamoyskiego.
Od kościoła do cerkwi i z powrotem
Po powstaniu styczniowym, w 1864 roku, władze rosyjskie zlikwidowały klasztor augustianów i parafię katolicką, a kościół zamieniły na cerkiew prawosławną. Katolicy odzyskali świątynię po I wojnie światowej, w 1925 roku została ponownie poświęcona, a w 1931 roku reaktywowano parafiam. Od 1947 roku opiekują się nią ojczulkowie kapucyni.
Obraz Matki Bożej Pocieszenia namalowano pod koniec XVI lub na początku XVII wieku. 2 września 1990 roku uroczyście koronował go nuncjusz apostolski arcybiskup Józef Kowalczyk wraz z biskupem siedleckim Janem Mazurem i generałem zakonu kapucynów. Od tego czasu kościół ma status sanktuarium diecezjalnego. Organy nie są tu miejscowe: przywieziono je z zachodu Polski i zainstalowano w 1948 roku, a w latach 1976–1981 rozbudowano z 5 do 12 głosów.
Ze wzgórza koło kościoła roztacza się widok na dolinę Bugu. Niedaleko stacji Włodawa w Orchówku linia kolejowa urwya się przy pozostałościach mostu przez Bug, zniszczonego przez lotnictwo niemieckie we wrześniu 1939 roku.
Jak dojechać
Orchówek faktycznie zrosł się z Włodawą: od rynku do kościoła przy ulicy Nadbużańskiej 65 jest około 3 km. Tutaj znajduje się stacja końcowa linii kolejowej Chełm – Włodawa, dokąd latem kursuje pociąg sezonowy. Dla Ukraińców to Polska, potrzebny jest paszport. Nad Bugiem przy granicy z Białorusią obowiązują przepisy graniczne, więc nie wchodźcie w strefy zamknięte. Obok znajduje się kościół świętego Ludwika i synagogi we Włodawie, na południe – jezioro Białe w Okunince i Sobibór. Szerzej o regionie – w artykule Polskie Polesie.
