Skała Kraszewskiego to geologiczny pomnik przyrody w rejonie żytomierskim obwodu żytomierskiego. Jest położona na południowy wschód od wsi Perławka i na północ od wsi Hołowenka, na prawym brzegu rzeki Hnyłopiat´. Mimo niewielkiej powierzchni – zaledwie 0,01 ha – lokalizacja ta ma istotną wartość naukową, przyrodniczą i turystyczną.
Status pomnika przyrody o znaczeniu lokalnym skała otrzymała na mocy decyzji komitetu wykonawczego obwodu z 20 listopada 1967 roku nr 610. Obecnie obiekt znajduje się w zarządzie jednostki wojskowej A-0339.
Geologia: masyw granitowy o wysokości ponad 30 metrów
Skała Kraszewskiego jest częścią Ukraińskiej Tarczy Krystalicznej. Zbudowana jest z szarego granitu i migmatytu wieku paleoproterozoicznego. Wysokość masywu skalnego przekracza 30 metrów, dzięki czemu jest widoczny z daleka w dolinie Hnyłopiatia.
Płyty granitowe tworzą naturalne występy, nisze i głębokie szczeliny. To właśnie taka struktura tworzy szczególne warunki mikroklimatyczne, dzięki którym na skale zachowały się rzadkie rośliny.
Flora reliktowa: paprotnica Elbego z Czerwonej Księgi Ukrainy
Szczególną wartość Skale Kraszewskiego nadaje paprotnica Elbego (wudsja elbska) – reliktowa paproć trzeciorzędowa, wpisana do Czerwonej Księgi Ukrainy.
Rośnie ona w niszach i szczelinach płyt granitowych, gdzie dłużej utrzymuje się wilgoć. Taka flora świadczy o dawności ekosystemu i jego wyjątkowym znaczeniu przyrodniczym. To właśnie zachowanie roślin reliktowych stało się jedną z przyczyn przyznania obiektowi statusu ochronnego.
Historia ochrony pomnika
Zainteresowanie ochroną tego terenu pojawiło się już w pierwszej połowie XX wieku.
16 lipca 1926 roku Wołyńskie Muzeum Naukowo-Badawcze zwróciło się do Ukraińskiego Komitetu Ochrony Zabytków Przyrody z wykazem obiektów przyrodniczych okręgu wołyńskiego, które wymagały objęcia ochroną rezerwatową. W liście podkreślano, że w regionie brakuje pełnoprawnych rezerwatów, dlatego należy nadać status ochronny najcenniejszym obszarom.
W późniejszym okresie, w 1967 roku, Skała Kraszewskiego oficjalnie stała się geologicznym pomnikiem przyrody.
Atrakcyjność turystyczna: krajobrazy i wodospad Wczelka
Skała stoi w malowniczej dolinie Hnyłopiatia, co przyciąga turystów, krajoznawców i fotografów. Wysoka granitowa urwista ściana, dolina rzeczna i lasy tworzą niepowtarzalny krajobraz przyrodniczy.
Około 2 kilometry na północ, z biegiem rzeki w dół, znajduje się kolejna atrakcja przyrodnicza – wodospad Wczelka. Razem obiekty te tworzą niewielki szlak turystyczny.
Dostęp
Skała i wodospad znajdują się na terenach żytomierskiego poligonu wojskowego. Dostęp tutaj może być ograniczony, zwłaszcza w czasie ćwiczeń oraz w warunkach stanu wojennego. Przed wyjazdem warto dowiedzieć się o obowiązujących ograniczeniach, nie wkraczać za znaki zakazu, nie fotografować obiektów wojskowych i nie dotykać nieznanych przedmiotów.
Dlaczego Skała Kraszewskiego jest ważna dla Ziemi Żytomierskiej
- geologiczny pomnik przyrody o znaczeniu lokalnym;
- część Ukraińskiej Tarczy Krystalicznej;
- siedziba flory reliktowej;
- obiekt, którego inicjatywa ochrony liczy już prawie sto lat;
- malownicza lokalizacja w pobliżu Żytomierza.
Skała Kraszewskiego to niewielki pod względem powierzchni, ale niezwykle cenny zabytek przyrodniczy Ziemi Żytomierskiej. Łączy ona unikalność geologiczną, rzadką florę oraz historię ochrony przyrody regionu. Zachowanie takich obiektów jest ważne dla bioróżnorodności, rozwoju ekoturystyki i świadomości ekologicznej.
Zdjęcia Maksyma Nazarenka.
