Ratusz w Żytomierzu to jeden z najstarszych zachowanych budynków administracyjnych miasta, który ma status zabytku architektury. Stoi na Górze Zamkowej i jest dobrze znany jako dawny budynek magistratu — organu samorządu miejskiego, który działał w Żytomierzu jeszcze od czasów Rzeczypospolitej.
Budynek wiąże się z końcem XVIII wieku: tradycyjnie podaje się rok 1789, a w Państwowym Rejestrze Zabytków widnieje jako „Magistrat” datowany na rok 1805. Jest to dwukondygnacyjna budowla — powściągliwa, symetryczna, o wyraźnych liniach i bez zbędnego dekoru, charakterystyczna dla budynków administracyjnych tamtego okresu.
Historia budynku
Historia ratusza jest ściśle związana ze zmianami władzy i statusu miasta.
Początkowo pracował tu miejski magistrat — organ odpowiadający za zarządzanie miastem, sprawy sądowe i handel. Po rozbiorach Rzeczypospolitej pod koniec XVIII wieku Żytomierz wszedł w skład Imperium Rosyjskiego, a budynek stopniowo utracił swoją funkcję administracyjną.
W XIX wieku pomieszczenia dostosowano do potrzeb komercyjnych:
- parter wykorzystywano jako lokale handlowe;
- piętro — na biura i mieszkania.
Po wydarzeniach rewolucyjnych XX wieku budynek nadal zmieniał swoje przeznaczenie, a największych zniszczeń doznał podczas II wojny światowej. Trzeba go było praktycznie odbudować.
W roku 1951 budynek odbudowano, odtwarzając jego historyczny wygląd. Przez pewien czas służył on następnie celom mieszkalnym — mieszkały tu dziesiątki rodzin.
Stan obecny
Od roku 1992 budynek znajduje się w zarządzie Żytomierskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego. Przez długie lata przeprowadzano tu jedynie częściowe remonty, a dopiero w latach 2019–2021 przeprowadzono pełną rekonstrukcję ze środków budżetu państwowego i obwodowego. Prace ukończono w przeddzień Dnia Niepodległości w roku 2021; budynek zyskał windę dla osób niepełnosprawnych oraz taras letni.
Magistrat jest przeznaczony na nowe ekspozycje muzeum krajoznawczego: na parterze planowano salę przyrodniczą z kolekcją mineralogiczną, ornitologiczną i ssaków, na piętrze — ekspozycję historyczną od archeologii po niepodległość Ukrainy, a osobno — salę paleontologiczną z mamutem. Budynek stopniowo staje się częścią trasy turystycznej Żytomierza.
Jak dojechać
Budynek stoi w historycznym centrum miasta, dlatego łatwo tu dotrzeć: pieszo z centrum — 5–10 minut od głównych lokalizacji, lub transportem publicznym w rejon Placu Zamkowego, a stamtąd kilka minut spacerem.
Co w pobliżu
W pobliżu znajduje się jedna z najciekawszych dzielnic Żytomierza: Góra Zamkowa, muzeum krajoznawcze, kościół katedralny, zabytkowe budynki i punkty widokowe. Miejsce doskonale nadaje się na spacery i logicznie wpisuje się w każdą trasy turystyczną po mieście.
Co warto wiedzieć
- nie jest to klasyczny „ratusz z wieżą”, lecz budynek administracyjny z końca XVIII i początku XIX wieku;
- przeszedł kilka zmian funkcji: władza, handel, mieszkalnictwo, przestrzeń muzealna;
- został prawie doszczętnie zniszczony podczas II wojny światowej i odbudowany.
Ratusz w Żytomierzu to nie tylko stary budynek, lecz przykład tego, jak miasto zmienia się wraz z historią: od centrum władzy po budynek mieszkalny, a dalej — obiekt kulturalny. Właśnie takie miejsca dają poczucie głębi miasta, a nie tylko jego „fasady”.
