W głębi poleskiego lasu na Żytomierszczyźnie, gdzie szumi rzeka Irsza i pachnie żywicą sosnowego boru, bije spod ziemi niezwykłe źródło. Miejscowi od dawna nazywają je Kipiacze — według legendy, kiedyś woda burzyła się tu z taką siłą, że wydawało się, iż ziemia wrze. Dziś to miejsce co roku przyciąga tysiące pielgrzymów, turystów i po prostu podróżników, którzy szukają ciszy, czystej wody i atmosfery klasztoru pośród żywej przyrody Polesia.
Dlaczego źródło nazvano „Kipiacze”
Uroczysko Kipiacze znajduje się na prawym brzegu rzeki Irsza, około 5 kilometrów na południowy zachód od osady Czopowicze (hromada Czopowicze w rejonie korosteńskim). Z przekazów wynika, że woda tutaj „wrzała” — burzyła się i puszczała pianę, bijąc od dołu z niesamowitą siłą. Mieszkańcy nazwali więc to miejsce Kipiaczym i nazwa ta zachowała się do dziś. Mówi się także, że źródło nigdy nie zamarza, nawet w największe mrozy.
„Woda w źródle bije z taką siłą, że przypomina wrzenie” — tak opisują to miejsce lokalni mieszkańcy i wszyscy, którzy słyszeli tę legendę w dzieciństwie.
Skład chemiczny wody badano w laboratorium ekologicznym: woda jest niezwykle miękka, z znikomą zawartością metali ciężkich, azotanów i chlorków — pod względem czystości niemal destylowana. Specjaliści ostrzegają jednak, że nie warto pić jej w dużych ilościach, ponieważ nadmiernie miękka woda wypłukuje z organizmu potrzebne sole.
Legenda o objawieniu ikony w 1911 roku
Przełomowy dla Kipiaczego był rok 1911. Wtedy właśnie, według podaniom, z wód źródła w ognistym blasku wyłoniła się ikona Przenajświętszej Bogurodzicy Kazańskiej. Sława o uzdrowicielskim źródле rozeszła się daleko poza granice Polesia, a pobożni mieszkańcy Czopowicz wnieśli nad nim kapliczkę. Świadectwa o „cudownych wyzdrowieniach” zachowały się w żywej pamięci mieszkańców okolicznych wsi.
Założenie monasteru: od I wojny światowej do radzieckich represji
Po I wojnie światowej na brzegi Kipiaczego przybyli pierwsi mnisi. Zbudowali oni drewnianą cerkiew i cele mnisze. Pierwszym przełożonym wspólnoty, która oficjalnie nazywała się monasterem Przemienienia Pańskiego, został ihumen Konstantyn (Czopowski). W najlepszych latach mieszkało tu około trzydziestu mnichów.
W latach 1920–1930 monaster spotkała tragedia: bandyci zabili przełożonego i mnichów, a klasztor spalili. W 1934 roku władze radzieckie rozgoniły pozostałych mnichów, cerkiew rozebrano, a źródło zasypano kamieniami. Ono jednak przebiło się przez zwałowiska.
Odrodzenie: dwa monastyry w jednym uroczysku
Męski monaster Kazańskiej Ikony Matki Bożej
Odrodzenie rozpoczęło się w 1991 roku. Oficjalną decyzję o założeniu świętokazańskiego monasteru męskiego podjął Synod Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego 27 grudnia 2002 roku. Monaster należy do UKP (Patriarchatu Moskiewskiego). Właśnie tutaj, przy kaplicy, wypływa źródło — woda bije ze ściany tuż pod ikoną.
Żeński monaster Afońskiej Ikony Matki Bożej
Około 2 km od męskiej wspólnoty znajduje się monaster żeński, który również należy do UKP (PM). W 2001 roku założono tu skit, w 2007 roku uzyskał on status monasteru, a 7 października 2008 roku poświęcono drewnianą cerkiew Afońskiej Ikony Matki Bożej na wysokiej kamiennej podmurówce. Cerkiew stoi na 12 filarach z kamieni przywiezionych ze Świętej Góry Aton. Mieszka tu ponad 60 mniszek. Wśród świętości znajduje się cząstka Pasa Bogurodzicy, relikwie 24 starców afońskich oraz ikona „Trójręczna” (Trojruczica).
Kąpielisko i źródło: co czeka na odwiedzającego
Obok monasteru męskiego urządzono kąpielisko, do którego przychodzą chętni, aby zanurzyć się — niezależnie od pory roku. Woda jest zimna, ale „żywa”. Dookoła rozciąga się malowniczy sosnowo-dębowy las, cicha Irsza i poleska przyroda w całej okazałości.
Ważne: na terenie monasteru zabrania się przebywania w stanie nietrzeźwym oraz rozebranym po kąpieli. W dni wielkich świąt prawosławnych — Chrztu Pańskiego, Trójcy Przenajświętszej, święta Ikony Matki Bożej Kazańskiej — gromadzą się tu tysiące ludzi.
Jak dojechać do źródła Kipiacze
Samochodem z Kijowa (około 130 km): trasą M-07 do Malina, dalej przez Josypівkę (Йосипівку) do Czopowicz. W osadzie koło sklepu — skręt w lewo. Za osadą: w lewo — klasztor żeński (widoczne kopuły), w prawo — męski (około 5 km przez las).
Pociągiem podmiejskim: z Kijowa (przystanek Swiatoszyn) do stacji Czopowicze, dalej autobusem do przystanku „Szkoła”, potem pieszo według wskazówek miejscowych.
Z Żytomierza — około 100 km.
Co jeszcze warto wiedzieć przed podróżą
Kipiacze to zarazem miejsce pielgrzymkowe i pomnik przyrody. Poleski las wokół uroczyszcza nadaje się do spacerów, a Irsza — do podziwiania. Latem jest tu szczególnie przyjemnie: cień sosen, śpiew ptaków i bulgotanie źródła tworzą atmosferę, którą trudno znaleźć w głośnym mieście.
Często zadawane pytania o źródło Kipiacze
Gdzie dokładnie znajduje się źródło Kipiacze?
W uroczyszczu Kipiacze na prawym brzegu rzeki Irsza, mniej więcej 5 km na południowy zachód od osady Czopowicze w rejonie korosteńskim obwodu żytomierskiego, na terenie klasztoru męskiego.
Czy można kąpać się w źródle?
Tak. Przy źródle urządzono kąpielisko, otwarte przez cały rok. Po kąpieli trzeba się ubrać — przebywanie bez ubrania na terenie klasztoru jest zabronione.
Ile klasztorów jest w Kipiaczem?
Dwa: klasztor męski Ikony Matki Bożej „Kazańska” (oficjalnie od 2002 roku) oraz klasztor żeński Ikony Matki Bożej „Atońska” (status od 2007 roku).
Czy można pić wodę ze źródła?
W umiarkowanych ilościach. Woda jest niezwykle miękka i czysta, więc w dużych ilościach nie jest zalecana — miękka woda wypłukuje z organizmu potrzebne sole.
Kiedy najlepiej odwiedzić Kipiacze?
Miejsce jest otwarte przez cały rok. Najwięcej ludzi jest podczas wielkich świąt prawosławnych (Chrzest Pański, Trójca Święta, dzień ikony kazańskiej). Na spokojną wizytę najlepiej nadaje się lato lub wczesna jesień.
Zdjęcia Romana Malenkowa.
