Klasztor Świętej Trójcy w Hustyni stoi na prawym brzegu Udaju we wsi Hustynia, kilka kilometrów od Przyłuk. To jeden z najsłynniejszych klasztorów Lewobrzeża: niegdyś pod względem bogactwa ustępował tylko Ławrze Peczerskiej w Kijowie, a jego zespół z pięciokopułową katedrą i cerkwiami bramnymi pamięta hetmanów Samojłowycza i Mazepę.
Wyspa w gęstym lesie
Historia klasztoru zaczyna się około 1600 roku. Mnich Joasaf, który przybył z Atosu, za zgodą archimandryty Ławry Peczerskiej w Kijowie Elizeusza Pleteneckiego osiedlił się z uczniami na wyspie pośród Udaju, porośniętej gęstym lasem. Stąd nazwa — Hustynia. Ziemie należały do książąt Wiszniewieckich, a w 1615 roku Michał Wiszniewiecki nadał klasztorowi akt własności wyspy z lasami, łąkami i polami uprawnymi. Klasztor rozbudowywał Izajasz Kopiński, późniejszy metropolita kijowski.
Wśród pierwszych mnichów było wielu starych kozaków, którzy przychodzili tu, czując bliskość śmierci, ale jak głosiły podania, żyli jeszcze długo — dzięki leczniczemu powietrzu i źródlanej wodzie. W 1620 roku Hustynię na zaproszenie hetmana Piotra Sahajdacznego odwiedził patriarcha jerozolimski Teofan, który wkrótce przywrócił wyższą hierarchię cerkwi prawosławnej na Ukrainie.
Pożary i odbudowa
Pożary z lat 1625 i 1636 zniszczyły niemal wszystkie budynki, więc mnisi odbudowali klasztor w nowym miejscu, przy grobli na Udaj. W 1639 roku odwiedził go metropolita Piotr Mohyła i nakazał wzniesienie wielkiej cerkwi, którą poświęcono w 1644 roku. W 1654 roku Hustynię odwiedził patriarcha antiocheński Makary, a jego syn Paweł Alepijski pozostawił zachwycający opis klasztoru, zwłaszcza ikonostasu.
Po pożarze w 1671 roku hetman Iwan Samojłowycz w latach 1674–1676 z własnej skarbnicy wzniósł nową murowaną pięciokopułową katedrę Trójcy Świętej, która stoi do dziś. Poświęcił ją w 1675 roku arcybiskup Łazarz Baranowicz.
Mury Gorlenków i rozkwit
Największy rozkwit Hustyni przypada na lata 1670–1690. Klasztor wspierali hetmani Samojłowycz i Mazepa oraz pułkownicy przyłuccy Łazarz i Dymitr Gorlenko. Z funduszy Dymitra Gorlenki wokół klasztoru wzniesiono wysokie ceglane mury z wieżami, dwupiętrowymi arkadami i strzelnicami, a także cerkwie bramne — św. Mikołaja od zachodu i św. Piotra i Pawła od wschodu. Mazepa zbudował murowaną cerkiew Zaśnięcia. W połowie XVIII wieku klasztor posiadał ponad trzy tysiące dziesięcin ziemi.
W 1786 roku rząd rosyjski sekularyzował ziemie klasztorne, a w 1793 roku klasztor zamknięto. Przez ponad pół wieku stał pusty i popadał w ruinę. Odbudowano go dopiero w 1844 roku, ale podczas „odnowienia” zniszczono portrety Wiszniewieckiego i Mazepy, zasypano kryptę Gorlenków i wymieniono stare kozackie ikonostasy. W 1845 roku Hustynię odwiedził Taras Szewczenko i wykonał kilka rysunków klasztoru.
Dziś działa tu klasztor żeński. Mury dawnej twierdzy są prawie całkowicie utracone i odbudowywane na nowo, ale sobór, cerkwie nadbramne i refektarz dobrze oddają ducha kozackiej świątyni.
Jak dojechać
Klasztor stoi we wsi Hucznia, około 7 km od centrum Przyluk. Z miasta można tu dojechać autobusem lub taksówką. Podróż warto połączyć z samymi Przylukami oraz dworami Przyluczyzny — Kaczanówką i Trościańcem.
