Radomyśl — jedno z najciekawszych miasteczek Żytomierszczyzny, znane nie tylko z popularnej marki piwa, ale także z unikalnej zabytkowej pamiątki — zamku „Radomyśl”, zbudowanego na miejscu dawnej papierni. Dziś jest to centrum gminy miejskiej w rejonie żytomierskim; według spisu z 2001 roku mieszkało tu 15 326 mieszkańców.
Historia miasta
Miasto położone jest wśród urokliwych krajobrazów Polesia, gdzie łączą się rzeki Teteriw i Myka, a wokół — zbiorniki wodne, granitowe wychodnie i malownicza przyroda, która od dawna przyciągała ludzi. Archeolodzy znajdują tu ślady osad sprzed ponad 30 tysięcy lat, a w VII wieku te ziemie należały do plemienia drewlan. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście pod nazwą Myczesk (od rzeki Myka) pochodzi z roku 1150. Od XVI wieku osada nosiła nazwę Radomyśl, a od 1946 roku — Radomyśl.
Papiernia, która stała się twierdzą
W 1612 roku mnisi Ławry Kijowsko-Peczerskiej pod przewodnictwem archimandryty Elizeusza Pleteneckiego założyli w Radomyślu pierwszą w środkowej Ukrainie papiernię, działającą dzięki sile wodospadów. Tego rodzaju zakładów było wtedy tylko dwa — we Lwowie i Ostrogu. Niektórzy badacze datują początek papierni na lata 1606–1612.
Budynek łączył funkcje przemysłowe i obronne: grube mury (1,5 m), wodny obwód, naturalny granitowy fundament oraz podziemne źródło czyniły papiernię niemal niezdobytą. To właśnie tutaj produkowano mocny papier z lnu i pokrzywy, który następnie drogą wodną dostarczano do drukarni ławry, gdzie powstała pierwsza w Kijowie książka — „Czasosłów”. Trasa biegła rzekami: Myką, Teteriwem i Dnieprem.
Od upadku do odrodzenia
W czasach wojen kozackich XVII wieku papiernia została zniszczona, a pod koniec XIX wieku na jej miejscu wzniesiono ceglany młyn. Działał on prawie dziewięć dekad, aż zamienił się w opuszczone ruiny i wysypisko śmieci — przez prawie 20 lat budynek stał zaniedbany.
Wszystko zmieniło się w 2007 roku, gdy małżeństwo mecenasów Szeremietjewów-Bohomołeców kupiło budynek i rozpoczęło szeroką rekonstrukcję. Wywieziono ponad 60 ciężarówek śmieci, odnowiono mury, dachy, wzmocniono brzegi Myki, stworzono park, ustawiono rzeźby i dobudowano wieżę. W tym miejscu powstał Etnopark „Radomyślska Papiernia”, znany dziś jako zamek „Radomyśl”. Kompleks historyczno-kulturowy został otwarty dla zwiedzających w 2011 roku.
Muzeum ikony domowej i unikalne sale
Wewnątrz zamku stworzono atmosferę XVIII–XIX wieku: stare kufry, dzbanki, wyroby tkackie, kowalskie przedmioty i rzeczy codziennego użytku przenoszą gości w przeszłość.
Szczególnie imponujące są:
- Jadalnia z kolekcją żelazek i historycznych map;
- Sala koncertowa z wyjątkową akustyką i naturalnym źródłem — jedyna taka na świecie; źródło zachowało się jeszcze z czasów papierni;
- Sala obrzędowa, gdzie odbywają się ceremonie ślubne wśród starych ikon.
Atutem zamku stało się Muzeum ikony domowej, utworzone na bazie wieloletniej kolekcji Olhy Bohomołeć. Ikony domowe to szczególny rodzaj twórczości ludowej, który nie przestrzegał surowych kanonów kościelnych. Obrazy mają uśmiechnięte, dobre twarze, ozdobione kwiatami lub ornamentami. W muzeum prezentowanych jest ponad 5000 eksponatów — rzeźbione, malowane na szkle, wyrzeźbione w drewnie lub kamieniu, ikony ślubne, kozackie szkatuły i inne rarytasy.
Dyrektor muzeum Wiktor Moskalec wyjaśnia tę cechę prosto: Ukraińcy nie bali się Boga — oni Go kochali. Wśród eksponatów są także ikony na metalu, obrazy ślubne oraz plecione amfory.
Radomysł dziś
Zamek „Radomysł” stał się jedną z najsłynniejszych atrakcji turystycznych Żytomierszczyzny, a sam Radomysł — ważnym punktem na mapie kulturalnych i historycznych podróży Polesia.
Szczegóły o zamku i jego kolekcji — w artykule Zamek Radomysł, a zimowe zdjęcia — w materiale „Zamek Radomysł zimą”.
Jak dojechać
Radomysł leży przy trasie Kijów — Żytomierz: od Żytomierza około 70 km, od Kijowa — około 100 km. Zamek stoi w mieście nad brzegiem Myki.
Źródło: Ukraina Incognita
