Korostyszów — miasto nad rzeką Teteriw, 35 km na wschód od Żytomierza, przy trasie Kijów — Czop, centrum miejskiej gminy Korostyszów w rejonie żytomierskim. Mieszka tu około 24 tysięcy osób. Korostyszów nazywany jest miastem granitu: przyjeżdżają tu do turkusowego kanionu i zalanych kamieniołomów, do parku z ponad setką granitowych rzeźb Witalija Rożyka oraz do barokowego kościoła, zbudowanego przez rodzinę Olizarów.
Gdzie leży Korostyszów
Miasto położone jest na skalistych brzegach Teteriwa, na południowym krańcu Polesia Żytomierskiego. Przez Korostyszów przebiega międzynarodowa trasa M-06 Kijów — Czop, dlatego łatwo się tu dostać zarówno z Żytomierza, jak i z Kijowa. Po reformie rejonowej w 2020 roku dawny rejon korostyski wszedł w skład rejonu żytomierskiego, a miasto wraz z okolicznymi wsiami tworzy miejską gminę Korostyszów.
Według szacunków na 1 stycznia 2022 roku w Korostyszowie mieszkało 24 129 osób.
| Do Żytomierza | około 35 km trasą M-06, około 35 minut |
| Do Kijowa | około 110 km, około 1,5 godziny |
| Rzeka | Teteriw (dopływ Dniepru) |
| Główne atrakcje | kanion i kamieniołomy, park rzeźb, kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, pozostałości majątku Olizarów |
Historia Korostyszowa
Według podań Korostyszów powstał już w VI–VII wieku — wówczas osada nazywała się Chminiczi i była ośrodkiem plemienia drewnian Minczan. Pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 26 marca 1499 roku. W 1565 roku miasto kupił Jan Olizar-Wołczkowicz i aż do 1873 roku Korostyszów należał do tego szlacheckiego rodu. Za najsłynniejszego z Olizarów — hrabiego Gustawa — miasto przeżyło swój pierwszy rozkwit: powstał kościół, okazały pałac i park, zakład leczniczy na miejscowych uzdrowiskowych wodach, sprowadzono niemieckich sukienników oraz włoskich mistrzów obróbki granitu. W drugiej połowie XIX wieku Korostyszów był prawdziwym miastem wielowyznaniowym: stały tu dwa cerkwie prawosławne, kościół katolicki, luterański kościół i aż sześć synagog — niemal wszystkie te budowle, oprócz kościoła, nie zachowały się do dziś.
W XIX wieku w mieście rozpoczęto wydobycie granitu, dlatego Korostyszów do dziś nazywany jest „miastem granitu”: lokalny kamień wywożono na budowy w Kijowie i Żytomierzu, a zalane kamieniołomy stały się główną atrakcją turystyczną gminy. Zwiedzanie wszystkich głównych obiektów w centrum zajmuje kilka godzin, choć na kanion i kamieniołomy wiele osób poświęca osobne pół dnia. Nawigacja turystyczna jest tu słaba, dlatego trasę do kamieniołomów warto poznać wcześniej, a najciekawsze historie często opowiadają sami miejscowi.
Park imienia Witalija Rożyka — 111 rzeźb i rekord Ukrainy
Główna wizytówka Korostyszowa ostatnich lat. Park założono w 1820 roku na ziemiach majątku hrabiego Gustawa Olizara, status zabytku sztuki ogrodowej o znaczeniu lokalnym uzyskał w 1964 roku. Prawdziwe drugie narodziny parku rozpoczęły się dzięki miejscowemu rzeźbiarzowi, zasłużonemu artyście Ukrainy Witalijowi Rożykowi, który mieszka w pobliżu i stworzył większość rzeźb i pomników miasta.
To właśnie tutaj zwykłe granitowe głazy przemieniły się w dziesiątki artystycznych kompozycji. Pierwsze prace pojawiły się już w połowie lat 2000 przy ozdobnych stawach dawnego majątku hrabiów Olizarów. Z każdym rokiem kolekcja powiększała się o nowe rzeźby, a dziś park stał się jedną z najciekawszych turystycznych atrakcji Żytomierszczyzny.
Wśród prac znajdują się wizerunki wybitnych Ukraińców i światowych osobistości, kompozycje alegoryczne, postacie z dzieł literackich oraz niezwykłe granitowe kaktusy, ozdobne ławki, donice i kompozycje z naturalnego kamienia. Każda rzeźba ma swój charakter i zaprasza do zatrzymania się, obejrzenia detali oraz zrobienia efektownych zdjęć.
W maju 2024 roku Korostyszew otrzymał dyplom Księgi Rekordów Ukrainy w kategorii „najlepsze miasto Ukrainy pod względem liczby rzeźb na liczbę mieszkańców” — 111 rzeźb i pomników w niewielkim mieście.
Co w środku: powierzchnia parku — 12,9 ha, dwie tarasy na zboczach wzgórza, stawy z zarośniętymi wysepkami, wodospad (lokalna nazwa — „szum”), fontanny z rzeźbami i punkty widokowe na skaliste brzegi Teterewu oraz tamę. Wśród rzeźb — Hryhorij Skoworoda, Taras Szewczenko, Salvador Dali, Einstein, a także postacie z lokalnych legend i nawet mieszkańcy okolicznych wsi. Jedna z rzeźb — „Całujące się kamienie” — uważana jest za jedną z najbardziej romantycznych w kraju. W parku zachowała się też stara warstwa historii: brama wejściowa majątku, fontanna-kąpielisko z rzeźbą dziewczyny i lwiej głowy (Gustaw Olizar przewodził loży masońskiej, stąd symbolika), a także skała Felińskiego. Park jest otwarty całą dobę; na spokojny spacer warto przeznaczyć 1–1,5 godziny. W parku nie ma kawiarni, więc lepiej zabrać ze sobą wodę i przekąski.
Kamienna Żaba
Niedaleko miejskiego parku znajduje się jeszcze jeden niezwykły zabytek Korostysza — słynna Kamienna Żaba. Według lokalnych podań, to starożytny słowiański idol, którego kiedyś wyciągnięto z dna Teterewu na rozkaz jednego z Olizarów; tak opisuje ją także krajoznawca Dmytro Antoniuk w przewodniku „4 podróże po Żytomierszczyźnie”. Jednak część lokalnych badaczy zaprzecza tej legendzie i tłumaczy nazwę inaczej. Dziś rzeźba siedzi na dużej granitowej skale i pozostaje jednym z najbardziej znanych miejsc w mieście.
Przy skale z Kamienną Żabą co roku odbywały się tradycyjne zawody wędkarskie, które przyciągały dziesiątki uczestników i widzów. Dzięki połączeniu legend, historii i malowniczych widoków Teterewu to miejsce pozostaje jednym z symboli miasta.
Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny — główny zabytek architektury
Jeden z najstarszych obiektów sakralnych Żytomierszczyzny i zabytek architektury o znaczeniu lokalnym. Znajduje się przy ulicy Darbiniana, obok parku.
Historia: pierwszy drewniany kościół poświęcono tu w 1608 roku dzięki Adamowi Olizarowi, który przeszedł z prawosławia na katolicyzm, oraz jego żonie Annie. Kamienny budynek w stylu barokowym z elementami klasycyzmu wzniesiono ze środków rodziny Olizarów w latach 1776–1779, a w 1802 roku Filip Olizar dobudował po lewej stronie rodzinną kaplicę grobową. W czasach radzieckich kościół zamknięto: od 1936 do 1938 roku był magazynem zbożowym, a od 1938 do 1991 roku kinem. Wspólnota katolików została oficjalnie zarejestrowana w 1989 roku, sam kościół zwrócono wiernym w 1991 roku, odrestaurowano w latach 1991–1997 i konsekrowano 9 listopada 1997 roku. Wewnątrz zachowała się rzeźbiona przez polskiego mistrza Furdynę droga krzyżowa w nietypowej manierze. Przed kościołem stoi granitowy pomnik hrabiego Gustawa Olizara (1798–1865) autorstwa Witalija Rożyka — płynne przejście od surowego głazu do postaci ludzkiej.
To działający parafialny kościół, którym opiekują się ojcowie salezjanie; czas wizyty najlepiej uzgodnić z harmonogramem nabożeństw, a fotografowanie wewnątrz podczas mszy – potwierdzić w parafii. Na zwiedzanie wystarczy 20–30 minut.
Dom księży (XVIII wiek). Zdjęcie: Ukraina Incognita
Pozostałości majątku Olizarów
Przy parku i kościele – wszystko, co pozostało po dawnym pałacu hrabiów Olizarów: dwie kolumny oraz łaźnia-fontanna z lwim pyszczkiem. Oba obiekty mają status zabytków o znaczeniu lokalnym (numery ochronne 215 oraz 215/1). Na zwiedzanie w ramach spaceru po parku wystarczy 10–15 minut.
Przy schodach prowadzących do tamy w parku Korostyskim niegdyś stał niezwykły budynek – archiwum rodziny Olizarów. Hrabowie przechowywali tam ogromną kolekcję starych dokumentów, akt i rękopisów.
O tym archiwum wiadomo już od 1826 roku. Podczas przeszukania majątku Gustawa Olizara urzędnicy Imperium Rosyjskiego informowali, że w parku stoi osobny kamienny dom, wypełniony dużą ilością starych papierów. Ze względu na ich wartość budynek został nawet zaplombowany.
W różnych latach pracowali tam historycy, a część dokumentów później przekazano do Kijowskiej Komisji Archeograficznej. Ogólnie przechowywano tam setki unikalnych akt historycznych.
Sam archiwum został zbudowany na początku XIX wieku w stylu neogotyckim. Po sprzedaży majątku budynek stracił swoje przeznaczenie, stopniowo popadł w ruinę, a po rewolucji został całkowicie rozebrany. Dziś nie pozostało po nim nic, ale to właśnie tutaj kiedyś przechowywano jedną z najcenniejszych prywatnych kolekcji historycznych Ukrainy Zachodniej.
Biblioteka posiadłości. Fot. Ukraina Inkognita
Kanion korostyski i kamieniołomy — główna atrakcja przyrodnicza
Na obrzeżach miasta, w otoczeniu lasu iglastego, znajduje się zespół kilku zalanych kamieniołomów granitowych — właśnie dla nich do Korostysza przyjeżdżają nawet z Kijowa. Najsłynniejszy z nich to Kanion korostyski, jezioro podkowiasto uformowane wśród granitowych skał, gdzie kręcono sceny do filmu „Strażnica” oraz seriali „Sługa narodu”, „Czarownica”, „Węchacz”. W nawigacji szukajcie właśnie „Kanion korostyski” — w zespole jest kilka jezior.
Co tam jest: głębokość miejscami sięga 20 metrów, woda jest źródlana i przejrzysta, ale nagrzewa się powoli. Brzegi są przeważnie strome i skaliste, są też kilka łagodnych zejść do wody, jednak większość wypoczywających skacze ze skał — wymaga to ostrożności. Ze względu na brak fal i prądów dobrze sprawdza się tu paddleboarding — w weekendy często pojawiają się mobilne punkty wynajmu desek SUP. Skały do 10 metrów przyciągają początkujących wspinaczy, na miejscu odbywają się też lekcje wspinaczki. Sezon kąpielowy trwa od maja do września, a zimą ośnieżone skały wyglądają szczególnie efektownie. Przyjeżdżają tu nawet na sesje ślubne.
Infrastruktura: to głównie dzika lokalizacja, a nie zorganizowany kurort. Główny format to namioty: w weekendy wokół jeziora tworzą się całe namiotowe miasteczka. Na brzegu nie ma hoteli — dla komfortowego noclegu jedzie się do kompleksów hotelowych przy trasie Kijów — Czop lub wynajmuje mieszkanie w samym Korostyszu. Latem w weekendy przy wjeździe działają mobilne kawiarnie, ale produkty na piknik lepiej kupić wcześniej w mieście. Wzdłuż lasu są prowizoryczne stoliki, miejsca na ogniska i drewniane altanki. Nie ma stałych toalet, a z powodu dużego napływu ludzi problem śmieci latem jest poważny — zabierajcie worki na śmieci ze sobą. Samochody zostawia się przy dojeździe, w pasie leśnym.
Inne jeziora w zespole:
- Jezioro „Granitowy Kamieniołom” — największe z czterech, po prawej stronie od wjazdu do miasta. Na tyle duże, że strefa plażowa po jednej stronie nie przeszkadza wędkowaniu po drugiej.
- Pierwsze jezioro — po lewej stronie od wjazdu, otoczone lasem liściastym, przylega do działek rekreacyjnych; mniej odpowiednie do kąpieli, za to ciche i wygodne do fotografii oraz wędkowania.
- Naturalne jezioro przy kompleksie hotelowym — jedyne pochodzenia naturalnego w klastrze; najspokojniejsza opcja z mniejszym natężeniem ruchu turystycznego.
Więcej o wypoczynku nad wodą — w artykule Kamieniołom w Korostyszu: wypoczynek i jak dojechać. Wędkarzom przydadzą się przeglądy Pierwszego jeziora, kanionu oraz kamieniołomu.
Teterów i jego skaliste brzegi
Rzeka Teterów przecina miejscowe granity, tworząc strome brzegi, kamieniste tarasy i bystrza — jeden z najbardziej efektownych krajobrazów Żytomierszczyzny. Latem można tu zobaczyć kajakarzy pokonujących bystrza, jesienią fotografów polujących na złociste pejzaże, a zimą ośnieżone skały nabierają szczególnie surowego piękna.
Najciekawszy odcinek to od Żytomierza do Korostysza: bystrza, „gejzer” i skały opisano w artykule Teterów od Żytomierza do Korostysza, a o wędkarstwie na rzece — w artykule Wędkowanie na rzece Teterów koło Korostysza.
Pedagogiczny Kolegium imienia Iwana Franki (dawna seminarium nauczycielskie)
Historyczny, dwupiętrowy budynek murowany przy ulicy Seminarskiej, wzniesiony na początku lat 70. XIX wieku dla Korostyszańskiego seminarium nauczycielskiego — jeden z najstarszych obiektów edukacyjnych miasta, nadal wykorzystywany zgodnie z przeznaczeniem. Teren placówki jest ograniczony dla odwiedzających, ale budynek można swobodnie obejrzeć z zewnątrz.
Cerkiew Zwiastowania Pańskiego
Prawosławna cerkiew w centrum miasta, przy ulicy Zwycięstwa — kolejny czynny obiekt sakralny w Korostyszu, oprócz kościoła katolickiego.
W pobliżu: kamieniołom w Wysokim Kamieniu
Jeśli jest czas na wyjazd poza miasto, kilka kilometrów w stronę wsi Wysoki Kamień znajduje się kolejny malowniczy kamieniołom — głębokie jezioro wśród stromych skał, sosen i brzóz; miejscowi porównują krajobrazy do karelii. Występują tu wychodnie pegmatytu — dawnej magmowej skały. Lokalizacja jest odpowiednia dla tych, którzy planują cały dzień na terenie Korostyszańszczyzny.
Szczegółowo — w artykule Kopalnia „Wysoki Kamień”.
Praktyczne porady
- Trasa na dzień: rano — kościół, park rzeźb i pozostałości majątku Olizarów (wszystko w odległości 5–10 minut pieszo od siebie); w ciągu dnia — przejazd do kanionu lub jednej z kopalni na kąpiel, wspinaczkę lub sesję zdjęciową; jeśli jest czas — wyjazd do Wysokiego Kamienia.
- Parking: w centrum — wzdłuż ulic przy parku i kościele; przy kanionie i kopalniach — na poboczu leśnej drogi.
- Co zabrać ze sobą: wodę i przekąski (zwłaszcza na kanion), buty z antypoślizgową podeszwą do schodzenia po skałach oraz worki na śmieci.
- Kiedy jechać: park i kościół — przez cały rok; kanion i kopalnie — od maja do września na kąpiel, ale piękne o każdej porze.
W pobliżu Korostysza
- Żytomierz — ośrodek obwodowy w pół godziny drogi trasą.
- Radomyśl z zamkiem-papiernią nad tym samym Teteriwem, na północ od Korostysza.
- Brusyliw — dawne Zdwicze na wschód od Korostysza, w kierunku Kijowa.
- Błękitne Jeziora koło Kmytowa — kolejna głęboka zalana kopalnia.
- Miasta i zamki rejonu — w artykule Rejon żytomierski, grzybowe lasy — w zestawieniu Grzyby na Żytomierszczyźnie.
Częste pytania
Gdzie leży Korostyszów? W obwodzie żytomierskim, w rejonie żytomierskim, nad rzeką Teteriw i trasą M-06 Kijów — Czop, między Żytomierzem a Kijowem.
Jaka jest odległość z Korostysza do Żytomierza i Kijowa? Do Żytomierza — około 35 km drogą, do Kijowa — około 110 km.
Ile osób mieszka w Korostyszowie? Według szacunków na 1 stycznia 2022 roku — 24 129 osób.
Ile czasu potrzeba, by zwiedzić Korostyszów? Główne atrakcje w centrum miasta (park, kościół, pozostałości majątku) — kilka godzin. Jeśli dodać kanion i kopalnie — przewiduj cały dzień.
Ile rzeźb jest w parku Korostysza? W mieście jest 111 rzeźb i pomników, większość z nich to dzieła Witalija Rozhyka; właśnie z tego powodu Korostyszów został wpisany do Księgi rekordów Ukrainy w maju 2024 roku.
Czy można kąpać się w kanionie korostyskim? Tak, choć brzeg jest przeważnie skalisty i nieurządzony — łagodne zejścia do wody są tylko miejscami, więc należy zachować ostrożność.
Czy kanion jest daleko od centrum Korostysza? Znajduje się na obrzeżach miasta, około kilometr od zabudowań.
Kiedy zbudowano kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny? Kamienną budowlę wzniesiono w latach 1776–1779 na koszt rodziny Olizarów, choć parafia istnieje od 1608 roku.
Co pozostało z majątku hrabiów Olizarów? Dwie kolumny, łaźnia-fontanna z lwim pyszczkiem, brama wejściowa oraz sam park.
Herb i flaga
Jak dojechać
Korostyszów leży przy trasie Kijów — Czop (M-06), około 30 km na wschód od Żytomierza (drogą około 35 km) i około 110 km od Kijowa. Wygodnie jest tu dojechać samochodem lub autobusami kursującymi tą trasą między Kijowem a Żytomierzem.
Autobusy zatrzymują się na dworcu autobusowym miasta; adres i kierunki — w artykule Dworzec autobusowy Korostyszów, kursy na dziś — na tablicy online. W mieście nie ma stacji kolejowej, więc pociągiem wygodnie jest dojechać do Żytomierza, a dalej autobusem. Do kanionu i kamieniołomów można dojść pieszo z centrum lub dojechać samochodem leśną drogą; w nawigacji szukaj „Korostyszywski Kanion”.
Aktualności miasta — na stronie Korostyszów.
