Pałac Uwarowów to jedno z najciekawszych, a zarazem niedocenianych miejsc historycznych obwodu żytomierskiego. Znajduje się w centrum wsi Turczynówka w hromadzie Czudnów i jest częścią rozległego zespołu majątkowego, który kiedyś należał do znanej rodziny Tereszczenków – ukraińskich przemysłowców i filantropów.
To nie tylko stary budynek, ale prawdziwy przykład architektury rezydencjonalnej końca XIX wieku. Pałac budowano jako rezydencję rodzinną – i od razu z rozmachem. Wzniesiono go w latach 1899–1900 dla córki Fiodora Tereszczenki – Natalii, która po ślubie została hrabiną Uwarową. Wraz z parkiem i budynkami gospodarczymi posiadłość jest zabytkiem architektury o znaczeniu krajowym.
Historia pałaców
Majątek w Turczynówce stał się dla Tereszczenków pełnoprawnym zespołem dworskim z pałacem, parkiem, budynkami gospodarczymi, a nawet infrastrukturą społeczną. Pałac budowano jako prezent dla córki, co dobrze widać w detalach – budynek jest nie tylko funkcjonalny, ale maksymalnie dekoracyjny i „statusowy”. Sto lat temu rezydencja służyła jako letnia siedziba przedstawicieli jednego z najbogatszych rodów w Europie.
Ostatnią gospodynią domu była Natalia Fiodorowna Uwarowa. Po rewolucji 1917 roku, tracąc męża, przeprowadziła się do Turczynówki z majątku Uwarowów w Emilczynie. Mieszkała bez służby, skromnie i cicho, pozwalając sobie jedynie na przejażdżki konne po okolicy. Według miejscowej legendy w 1918 roku przyszli po nią, aby ją aresztować. Kiedy otworzyła drzwi w prostej sukni, wzięto ją za służącą. Poprosiwszy o chwilę czekania, Natalia wyszła tylnym wyjściem, gdzie stał uwiązany koń, wskoczyła w siodło i zniknęła. Nikt więcej jej w Turczynówce nie widział. Dopiero znacznie później, dzięki potomkowi rodu Miszy Tereszczence, lokalni historycy dowiedzieli się, że Natalii Uwarowej udało się uciec i dotrzeć do Paryża.
W okresie radzieckim budynek nie zniknął, ale całkowicie stracił swoją pierwotną funkcję. Mieściły się tu:
- szkoła;
- technikum;
- później – szkoła zawodowa (od 1985 do 2020 roku – ZSZ nr 30), a następnie oddział Kostropolskiego Zawodowego Liceum Rolniczego [uwaga: zachowano dosłowne tłumaczenie jednostki, nazwa miejscowości to Koroścień/Kostropol? Poprawka na Korostyszów – przyp. tłum: Korostyszowskiego Zawodowego Liceum Rolniczego].
W 1967 roku do północnej fasady dobudowano prostokątny korpus. I choć placówki oświatowe uratowały pałac przed całkowitym zniszczeniem, część wnętrz i wystroju została utracona lub przebudowana.
Architektura i cechy
Pałac został wzniesiony w stylu neorenesansowym z elementami gotyku, co czyni go dość nietypowym dla regionu. Budynek posiada:
- prostokątny kształt i dwie kondygnacje;
- słabo wysunięte ryzality na fasadzie głównej i tylnej;
- centralny ryzalit z przedsionkiem-tarasem nad wejściem, zwieńczony trójkątnym szczytem;
- wieżę narożną ze iglicą po lewej stronie i prostokątny wykusze z dachem namiotowym po prawej stronie;
- wbudowaną werandę, obecnie zamurowaną.
Pałac zbudowany jest z czerwonej (terakotowej) cegły, przy czym elementy dekoracyjne również wykonano z niej – motywy renesansowe łączą się tutaj z formami, na jakie pozwalała cegła. Układ pomieszczeń zorganizowany jest wokół centralnego holu.
Mimo wszystko posiadłość zachowała się w stosunkowo dobrym stanie. Na tylnej fasadzie wciąż widać herb rodowy Uwarowów. Na stropach, pobielonych wapnem, pozostały ślady złoconych sztukaterii. Stary parkiet, choć pomalowany zwykłą farbą, a nawet ramy okienne zachowały się od początku XX wieku.
Teren i otoczenie
Pałac to nie tylko budynek, lecz część kompleksu. Teren majątku ogrodzony jest metalowym płotem z trzema ceglanymi przęsłami bramy. Wokół znajduje się stary park o urozmaiconej rzeźbie terenu, staw oraz budynki gospodarcze. Niedaleko pałacu stoi budynek gospodarczy z 1900 roku — również ceglany, dwukondygnacyjny, z asymetrycznie usytuowaną trzypiętrową wieżą zwieńczoną blankami i iglicą. To właśnie sprawia, że lokalizacja jest ciekawa nie tylko jako pałac, ale jako pełnoprawna przestrzeń historyczna.
Co warto wiedzieć
- budynek funkcjonuje jako placówka edukacyjna, dlatego do środka można wejść wyłącznie za zgodą administracji;
- to nie muzeum, a obiekt historyczny — doskonale nadaje się do robienia zdjęć i niespiesznego spaceru po parku;
- jest interesujący właśnie ze względu na połączenie architektury i historii rodziny Tereszczenków.
Jak dojechać
Turczynówka nie jest hubem turystycznym, dlatego logistykę najlepiej zaplanować wcześniej.
Z Żytomierza: kursują autobusy w kierunku Turczynówki, ale jeżdżą rzadko — rozkład warto sprawdzić na dworcu autobusowym (zob. transport Żytomierza).
Samochodem (najwygodniej): wieś leży około 40 km na południowy zachód od Żytomierza, na drodze do Czudnowa (12 km przed miastem).
Pałac Uwarowej to przykład tego, jak wyglądała luksusowa ukraińska siedziba ziemska pod koniec XIX wieku. Dziś nie ma już tej dawnej świetności, ale to właśnie dodaje mu klimatu. Jeśli szukasz nieoczywistych miejsc na Żytomierszczyźnie — to jeden z najciekawszych wyborów.
