Pulyny — osiedle na Polesiu Żytomierskim, centrum gminy Pulynskiej w rejonie żytomierskim, około 47 km na północny zachód od Żytomierza. Mieszka tu około 5,5 tysiąca osób, a w samym osiedlu swój początek bierze rzeka Tienka. Od 1935 do 2016 roku Pulyny nazywały się Czerwoną Armiją.
Pulyny nazywane są stolicą sztuk plastycznych Żytomierszczyzny: urodziło się tu kilku znanych artystów, działają szkoła artystyczna i muzeum „Pulynskie barwy”. Na cześć osiedla nazwano nawet asteroidę nr 241192.
W jakim obwodzie i rejonie
Pulyny leżą w obwodzie żytomierskim, w rejonie żytomierskim. Osiedle jest siedzibą gminy osiedlowej Pulyny, do której należą okoliczne wsie. Przed reformą z 2020 roku Pulyny były centrum oddzielnego rejonu — najpierw Czerwonoarmijskiego, a od 2016 roku Pulynskiego. To północno-zachodnia część obwodu, Polesie Żytomierskie, mniej więcej w połowie drogi między Żytomierzem a Zwiahelem.
Czortolisy na drodze Batuja
Najstarsza nazwa osady to Czortolisy. Wzmiankowano ją już w połowie XII wieku, a sama nazwa pochodzi od „Lasu Diabelskiego” — nieprzebytych zarośli, bagien i zatorów, które ciągnęły się od współczesnego Jemilczyna do Pulyn. W pobliżu zachowało się kilka dawnych grodzisk.
Czortolisy leżały na starej drodze z Kijowa na zachód: przez Żytomierz, Kamjankę, Wilsko, Starą Aleksandrię, Czortolisy i Sokołów do Zwiahela. Ludzie nazywają ją do dziś Starą Drogą, a w dawnych aktach — „straszną drogą Batuja”: tędy Mongołowie prowadzili jeńców i wozili łupy.
W czasach litewskich Czortolisy należały do Kalenika Myszkowicza, przodka rodu Tyszkiewiczów. Nazwa Pulyny pojawia się w dokumentach z 1578 roku, a w 1655 roku miasteczko zapisano jako „Czortolisy albo Pulyny”. Skąd pochodzi nowa nazwa, dokładnie nie wiadomo: wywodzi się ją od nazwiska szlachciców Pulynów lub od litewskiego zamku Pullen nad Niemnem.
Ganscy i kościół św. Jana Nepomucena
W 1701 roku Emanuel Tyszkiewicz sprzedał Pulyny Wojciechowi Dzikowi, potem przeszły one do Skorupków, a od nich do Ganskich. W 1796 roku kijowski chorąży Jan Ganski i jego żona Zofia ze Skorupków założyli w Pulynach parafialny kościół św. Jana Nepomucena, do którego należały kaplice w okolicznych wsiach.
Ich syn Wacław Ganski w 1811 roku został marszałkiem szlachty wołyńskiej. To właśnie on przeniósł rezydencję rodzinną z Pulyn do Werchowni i zbudował tam pałac z angielskim ogrodem. Jego żoną była Ewelina Rzewuska, która po śmierci Wacława wyszła za mąż za Honoré de Balzaca — o tym opowiada nasz artykuł o pałacu Ganskich w Werchowni. W pobliżu Pulyn Ganski założył też wieś Wacławpil.
W XVIII wieku mieszkańcy Pulyn brali udział w powstaniach: w latach 1702–1704, pod wodzą Semena Palija, powstali tu Kozacy i chłopi pod dowództwem sotnika Kowalenki, a kilku miejscowych uczestników powstania kolijowskiego z 1768 roku stracono.
XIX–XX wiek
W październiku 1846 roku przez Pulin dwukrotnie przejeżdżał Taras Szewczenko, który wtedy zbierał dla Kijowskiej Komisji Archeograficznej legendy, podania i informacje o kurhanach. Po powstaniu styczniowym właściciel miasteczka Karol Kaczkowski musiał sprzedać ziemie czeskim osadnikom.
W 1885 roku w Pulinach, centrum włości, mieszkało 552 osoby, stały tam kościół katolicki, kaplica, synagoga, szkoła, działały zajazdy i sklepy, a w każdą niedzielę odbywał się targ. Latem 1941 roku naziści utworzyli tu getto dla około 700 Żydów i w grudniu tego samego roku rozstrzelali ich na Górze Łysej.
Miasteczko artystów
Puliny — ojczyzna artystów Mykoły Bieńkowskiego, Wołodymyra Dziubenki i Walentyna Wojtenka, a także kompozytora i dyrygenta Iwana Mamajczuka, który przez długi czas kierował miejscową szkołą muzyczną. Dziubenko stworzył także herb byłego rejonu pulińskiego. W osiedlu działa szkoła artystyczna, a prace miejscowych twórców można zobaczyć w muzeum sztuki „Pulińskie barwy”.
Co zobaczyć w Pulinach
Puliny to niewielkie osiedle, które łatwo można obejść pieszo w godzinę lub dwie. Warto zacząć od centralnego placu — Placu Chwały, gdzie stoi samobieżna armatohaubica SU-100 na postumencie, pomnik poległych w II wojnie światowej oraz znak pamięci ofiar wojny rosyjsko-ukraińskiej.
Niedaleko znajduje się pomnik Tarasa Szewczenki, przypominający o podróżach poety przez Puliny w 1846 roku, kościół katolicki oraz cerkiew prawosławna. Najciekawsze dla podróżnika jest muzeum sztuki „Pulińskie barwy” z pracami miejscowych artystów: przed wyjazdem warto sprawdzić, czy jest otwarte, ponieważ jest to niewielka placówka.
Tieńka i stawy
W samych Pulinach swój początek ma rzeka Tieńka z dorzecza Dniepru. Wzdłuż niej na terenie osiedla urządzono pięć stawów. Wykorzystuje się je do nawadniania ogródków, a latem na brzegach kąpią się i wypoczywają mieszkańcy. Jeden z najsłynniejszych to staw „Cegielny”, nazwany tak prawdopodobnie od starej cegielni: na początku XX wieku wytwarzano tam cegły, dachówki i naczynia garncarskie.
Jak dojechać z Żytomierza i Kijowa
Pulyny leżą na północny zachód od Żytomierza, w kierunku Zwiahela. 5 km od osiedla przebiega trasa Kijów — Czop, więc z Żytomierza jest tu około 47 km i mniej niż godzina drogi, z Kijowa — około 190 km. Z Kijowa jedzie się trasą Kijów — Czop przez Żytomierz, droga zajmuje około dwóch i pół godziny. W Pulynach nie ma kolei, z Żytomierza kursują autobusy podmiejskie; ich rozkład często się zmienia, więc sprawdź go przed podróżą. Podróż tutaj wygodnie połączyć z Khoroszewem i jego muzeum kamienia oraz ze Zwiahlem, gdzie urodziła się Lesia Ukrainka. Inne miejsca w pobliżu — w artykule o rejonie żytomierskim.
Najczęściej zadawane pytania
Gdzie leżą Pulyny?
W obwodzie żytomierskim, w rejonie żytomierskim, między Żytomierzem a Zwiahlem, niedaleko trasy Kijów — Czop. Osiedle jest centrum gminy Pulyny.
Jak dawniej nazywały się Pulyny?
Najstarsza nazwa to Czortolisy. Od 1935 do 2016 roku osiedle nazywało się Czerwonarmiysk, a w 2016 roku przywrócono mu historyczną nazwę Pulyny.
Ile osób mieszka w Pulynach?
Około 5,5 tysiąca.
Jaka jest odległość z Pulyn do Żytomierza?
Około 47 km drogą, samochodem — około 45–50 minut.
