W Ukrainie jest kilka miejscowości o nazwie Lebediwka — w obwodach czerkaskim, odeskim, kijowskim i innych. Jednak Lebediwka w rejonie zwiahelskim na Żytomierszczyźnie ma szczególną wartość historyczną i kulturową, związaną z dziedzictwem polskim oraz architekturą sakralną.
Historyczna przeszłość wsi
Wieś Lebediwka do 1960 roku nazywała się Słoboda Czerniecka i była siedzibą rady wiejskiej. Leży około 25 km od Zwiahla (do 2022 roku — Nowogród Wołyński) oraz 8 km od stacji kolejowej Nowogród Wołyński II.
Na początku XX wieku te ziemie na zachodzie Żytomierszczyzny były zamieszkane głównie przez społeczności polskie. Właśnie dlatego w 1925 roku utworzono tu Marchlewski Polski Rejon Narodowy, gdzie polscy rolnicy mieli własne rady wiejskie, szkoły i kołchozy, a parafie jeszcze przez pewien czas mogły budować świątynie.
Kościół Świętego Stanisława — unikalny zabytek
Najbardziej znana historyczna budowla Lebediwki to kościół Świętego Stanisława, świątynia rzymskokatolicka wzniesiona w latach 1925–1927. Według podań przed rozpoczęciem budowy parafia liczyła prawie 5 tysięcy wiernych, wraz z mieszkańcami sąsiednich wsi, i z wyprzedzeniem przygotowała materiały oraz znalazła majstra o nazwisku Świderski, który wraz z synami postawił świątynię.
Miejscowe legendy łączą zezwolenie na budowę świątyni z osobistym podpisem Włodzimierza Lenina. Z tego powodu kościół nieoficjalnie nazywano „leninowskim” — tak paradoksalnie wyglądało wzniesienie wielkiej świątyni katolickiej w okresie walki władzy sowieckiej z religią.
Kościół jest drewniany, wzniesiony bez użycia gwoździ, co stanowi rzadki przykład tradycyjnej techniki. Budowla zachwyca nie tylko architekturą, ale także historią związaną z zachowaniem wiary i tradycji kulturowych polskiej społeczności regionu.
Okresy zamknięcia i renowacji
Podczas kolektywizacji i represji kościół zamknięto w 1931 roku: wieże zburzono, a pomieszczenia przekształcono w spichlerz zbożowy. W latach II wojny światowej świątynię ponownie otwarto. Dzisiaj kościół Świętego Stanisława uważany jest za jeden z najlepiej zachowanych drewnianych rzymskokatolickich kościołów Żytomierszczyzny. Opiekują się nim księża ze Zwiahla.
Polskie dziedzictwo i historia regionu
W latach 1920–1930 na Żytomierszczyźnie żyła znaczna społeczność polska, która ukształtowała własne życie społeczne i religijne. Wokół Lebediwki powstawały polskie kołchozy, parafie i ośrodki kulturalne.
Jednak w 1935 roku rejon marchlewski zlikwidowano. Ludność polska poddała się deportacjom i represjom — część osób wysłano do Kazachstanu, inne rozproszyły się po terenach ZSRS. Wydarzenia te pozostawiły głęboki ślad w pamięci lokalnych społeczności i zmieniły skład demograficzny regionu.
Współczesność Lebediwki
Dziś Lebediwka to niewielka wieś: według spisu z 2001 roku mieszkało tu 290 osób. Należy do hromady Broniki w rejonie zwiahelskim i zachowuje swoje dziedzictwo historyczne oraz kulturowe.
Lebediwka to nie tylko miejscowość wiejska, lecz także symbol zachowania pamięci historycznej, gdzie dawne polskie tradycje łączą się z współczesnym życiem ukraińskiej społeczności.
Dlaczego Lebediwka jest warta uwagi
- Historyczna nazwa — wieś była znana jako Słoboda Czerniecka;
- Dziedzictwo kulturowe — unikalny drewniany kościół Świętego Stanisława;
- Polska przeszłość regionu — społeczność i własne parafie w XX wieku;
- Współczesne życie — zachowanie pamięci i tradycji religijnej w małej wsi.
Lebediwka w obwodzie żytomierskim to nie tylko mała wieś, ale miejsce z bogatą historią, które zachowuje pamięć o trudnych stronach XX wieku oraz znaczące dziedzictwo kulturowe. Niedaleko, w sąsiedniej miejscowości, warto zobaczyć także Kamienny Bród z kościołem świętej Teresy.
Tekst i zdjęcia: Roman Małenkow, Serhij Szczerbij
