Choroszów — osiedle nad rzeką Irsza w rejonie żytomierskim, centrum gminy Choroszów. Leży na Polesiu Żytomierskim, około 53 km na północ od Żytomierza, i mieszka tu około 7,5 tysiąca osób. W ciągu stu lat zmieniło pięć nazw: do 1912 roku — Goroszki, potem Kutuzowe, od 1924 roku — Wołodarsk, od 1933 roku — Wołodarsk-Wołyński, a w 2016 roku stało się Choroszewem. Warto tu przyjechać dla dwóch rzeczy: wałów twierdzy XVII wieku i unikalnego muzeum kamieni szlachetnych.
Jaki to obwód i rejon
Choroszów znajduje się w obwodzie żytomierskim, w rejonie żytomierskim, centrum gminy osiedlowej Choroszów. Do 2020 roku osiedle było siedzibą oddzielnego rejonu — do 2016 roku Wołodarsko-Wołyńskiego, potem Choroszowskiego. To Polesie Żytomierskie na północ od centrum obwodu: lasy, granitowe brzegi Irszy i kamieniołomy, z którymi związana jest cała historia osiedla.
Dlaczego osiedle tyle razy zmieniało nazwę
Najstarsza nazwa — Goroszki, w dokumentach XVI wieku pojawia się też forma Goroszkowicze. Po rozbiorach Rzeczypospolitej majątek skonfiskowano poprzedniemu właścicielowi, a w 1796 roku Katarzyna II podarowała go dowódcy Michaiłowi Kutuzowowi, który potem bywał tu i miał w parku nad Irszą pałac. W 1912 roku, z okazji stulecia wojny 1812 roku, Goroszki przemianowano na Kutuzowe. Władza radziecka nadała osiedlu imię bolszewika Wołodarskiego — tak powstały Wołodarsk, a potem Wołodarsk-Wołyński. W lutym 2016 roku Rada Najwyższa przywróciła osiedlu nazwę bliską historycznej — Choroszów.
Z tego powodu w starych przewodnikach, na mapach i w rozkładach osiedle można nadal znaleźć jako Wołodarsk-Wołyński, a rejon, którego centrum było do 2020 roku — jako Wołodarsko-Wołyński.
Goroszki i twierdza Nemiryczów
Goroszki zaznaczone są już na mapie Tomasza Makowskiego z 1613 roku. W XVII wieku miasteczkiem władał ród Nemiryczów — znanych zwolenników protestantyzmu. Wzniesli tu twierdzę bastionową, prawdopodobnie według starej szkoły holenderskiej fortyfikacji. Jej inżynierem uważa się Józefa Naronowicza-Narońskiego z litewskich Kiejdan, który w latach 1650. sporządził pierwsze mapy Goroszek i okolic. Wały tej twierdzy to najcenniejszy zabytek Choroszowa, zachowały się do dziś.
Około 1640 roku wewnątrz zamku, na miejscu obecnego parku, stał zbór socyniański — świątynia arian, jednego z radykalnych nurtów protestanckich, do którego należeli Nemiryczowie. Zbór nie zachował się, ale właśnie Goroszki były jednym z ośrodków arianizmu na Wołyniu i Kijowszczyźnie.
Muzeum kamieni szlachetnych
Okolice Choroszowa są znane z pegmatytów — skał, w których występują topazy, beryle, morion i inne kamienie szlachetne. Dlatego działa tu muzeum kamieni szlachetnych i dekoracyjnych z dużą kolekcją minerałów, w tym znalezionych w pobliżu. Dla dzieci i dorosłych to jedno z najciekawszych muzeów obwodu.
Co jeszcze zobaczyć
Kościół Przemienienia Pańskiego, odbudowywany od lat 90., park na miejscu zamku — Horoszewskie zamczysko, pomnik Tarasa Szewczenki z 2016 roku, cerkiew św. Michała. Niedaleko, w Małych Horoszkach, znajduje się męski klasztor św. Paisjusza Wieliczkowskiego. Wzdłuż Irszy warto spacerować: rzeka płynie tutaj między granitowymi brzegami.
Irsza, kamieniołomy i zbiornik wodny
Irsza koło Horoszewa to szybka rzeka z kamienistymi bystrzami i pozostałościami dawnych tam. Wokół osady jest wiele granitowych kamieniołomów: część z nich jest od dawna opuszczona i wypełniona wodą, latem ludzie przychodzą tam się kąpać. Pamiętajcie, że takie kamieniołomy są głębokie, ze stromymi ścianami i zimną wodą, a zejścia do nich nie są urządzone.
Poniżej biegu, między Wałkami a Starym Bobrykiem, leży duży zbiornik Irshański — popularne miejsce wędkarskie, o którym jest osobny artykuł „Wędkowanie na zbiorniku Irshańskim”. Jeszcze dalej są Nowa Borowa i Irshańsk, gdzie wydobywa się rudę tytanu.
Kiedy jechać
Najlepiej od maja do października, kiedy można połączyć wizytę w muzeum ze spacerem wałami i brzegiem Irszy. Na osadę wystarczy pół dnia.
Nemyrycze
Najbardziej znanym przedstawicielem rodu był Jurij Nemyrycz, wykształcony szlachcic, który studiował na europejskich uniwersytetach, był zwolennikiem ariaństwa, a później dołączył do Bohdana Chmielnickiego. To właśnie on był jednym z autorów ugody hadziackiej z 1658 roku, która miała przekształcić Ukrainę w Wielkie Księstwo Ruskie. Horoszki były rodowym gniazdem Nemyryczów, a wały ich twierdzy przypominają o tej wybitnej rodzinie.
Jeszcze jeden zamek Nemyryczów stał w Horodyszczu na Malinowszczyźnie — o nim jest artykuł Zamek w Horodyszczu i panowie Nemyryczowie.
W pobliżu
Żytomierz — około godziny drogi, Żytomierskie Polesie z Korosteniem — na północ. Więcej w artykule Rejon żytomierski.
Horoszew zimą
Horoszew dobrze nadaje się na jednodniową wycieczkę zimową. Głównym ciepłym przystankiem jest muzeum kamieni szlachetnych i ozdobnych: około 1,7 tysiąca eksponatów, w tym kryształy kwarcu, topazu i berylu z lokalnego złoża. Muzeum jest niewielkie, więc łączy się je ze spacerem po parku na miejscu Horoszewskiego zamczyska, gdzie zimą, bez liści, lepiej widać wały twierdzy.
Przed wyjazdem sprawdźcie godziny otwarcia muzeum — w dni świąteczne mogą się zmieniać. Lód na Irszy jest niepewny z powodu nurtu, więc nie wchodźcie na niego.
Jak dojechać z Żytomierza i Kijowa
Z Żytomierza kursują autobusy, samochodem – około godziny (około 53 km). Od Korostenia mniej więcej tyle samo, z Kijowa – około 185 km drogą przez Żytomierz. Z Kijowa samochodem to około dwóch i pół do trzech godzin: trasą Kijów – Czop do Żytomierza, a tam skręcić na północ, do Koroszewa. W Koroszewie nie ma kolei, najbliższa stacja to Nowa Borowa na linii Żytomierz – Korosteń. Rozkład jazdy autobusów często się zmienia, więc sprawdź go przed podróżą.
Częste pytania
Jak dawniej nazywał się Koroszew?
Goroszki (do 1912 roku), Kutuzowe, Wołodarsk i od 1933 do 2016 roku – Wołodarsk-Wołyński.
W jakim rejonie jest Koroszew?
W rejonie żytomierskim obwodu żytomierskiego. Osiedle jest centrum gminy koroszewskiej, a do 2020 roku było centrum oddzielnego rejonu.
Ile osób mieszka w Koroszewie?
Około 7,5 tysiąca.
Co zobaczyć w Koroszewie w jeden dzień?
Muzeum kamieni szlachetnych i dekoracyjnych, wały twierdzy Nemiryczów w parku „Goroszkowskie zamczysko”, kościół i brzegi Irszy. Jeśli zostanie czas – zbiornik Irshańskie lub Nowa Borowa.
