„Płaski dom” w Żytomierzu to jeden z najbardziej niezwykłych zabytków architektury miasta. Nazywa się go także „domem-chimerą” lub „domem w kształcie serca”, ale głównym „atutem” jest złudzenie optyczne. Jeśli patrzy się pod odpowiednim kątem, wydaje się, jakby budynek miał tylko jedną ścianę — tak bardzo jest wąski od strony fasady szczytowej.

W rzeczywistości to pełnoprawna budowla, tyle że o bardzo niestandardowej geometrii.

Historia budynku

„Płaski dom” pojawił się w drugiej połowie XIX wieku — najprawdopodobniej w latach 70. XIX wieku, kiedy miasto aktywnie się rozwijało i zabudowywało. Była to epoka kształtowania się centrum Żytomierza, kiedy każdy skrawek ziemi miał znaczenie, a architekty musieli pracować z trudnymi działkami.

Właśnie taka sytuacja stała się przyczyną pojawienia się tej niezwykłej budowli. Działka znajdowała się na rogu placu i ówczesnej ulicy Hilarionowskiej (obecnie ulica Hruszewskiego) i miała skomplikowany kształt. Zamiast ignorować to ograniczenie, architekt uczynił je fundamentem projektu: ściany domu schodzą się nie pod kątem prostym, lecz pod kątem ostrym, a plan wyszedł trójkątny.

Dzięki temu pojawił się efekt, który dziś zna każdy turysta: pod określeniem perspektywy wydaje się, że dom ma tylko jedną ścianę. W rzeczywistości to pełnoprawna budowla, po prostu jej geometria tworzy złudzenie optyczne. Stąd też nazwa — „Płaski dom”.

Początkowo budynek miał praktyczne przeznaczenie — wzniesiono go dla miejskiego oddziału straży pożarnej na terenie posiadłości Zlatorowicza, gdzie w latach 70. XIX wieku ulokowała się pierwsza miejska straż pożarna. Była to więc architektura nie o charakterze dekoracyjnym ani eksperyment dla efektu, lecz racjonalne wykorzystanie przestrzeni w centrum miasta.

Z czasem funkcje domu ulegały zmianie, ale unikalna forma pozostała niezmieniona i od razu przyciągała uwagę mieszkańców. Styl budynku to eklektyzm: fasada łączy cechy klasycyzmu i neorenesansu. Krajoznawcy zaliczają dom do zabytków architektury o znaczeniu lokalnym.

Później pojawiła się kolejna nazwa — „dom w kształcie serca”: z określonego punktu widzenia dwa skrzydła budynku tworzą sylwetkę przypominającą serce. Zrodziło to szereg miejskich legend — od romantycznych historii o podarunku dla ukochanej po wersje o przybytku wątpliwej reputacji. Żadna z nich nie została udokumentowana, ale wszystkie stały się częścią miejskiego folkloru.

Podobne „płaskie domy” istnieją także w innych miastach świata, jednak w Żytomierzu takie rozwiązanie nie powstało jako naśladownictwo mody, lecz jako wymuszona adaptacja do warunków zabudowy. Właśnie to czyni go unikalnym w kontekście lokalnym.

Dziś w budynku działa Miejskie Centrum Informacyjne, a sam dom stał się jedną z najsłynniejszych atrakcji architektonicznych Żytomierza, którą celowo przychodzą oglądać i fotografować.

„Płaski dom” na placu Zwycięstwa w Żytomierzu

Dlaczego „dom w kształcie serca”

Jeśli spojrzeć na budynek z góry lub z określonej perspektywy, widać, że jego dwa skrzydła tworzą sylwetkę przypominającą serce. Stąd kolejna, „romantyczna” nazwa.

Ta forma zrodziła kilka miejskich legend:

  • jakoby bogaty kupiec zbudował dom dla ukochanej;
  • lub że do 1917 roku znajdował się tu dom publiczny.

Żadna z tych wersji nie jest potwierdzona, ale dodają one temu miejscu charakteru.

Architektoniczny atut

Główną cechą budynku jest złudzenie perspektywy:

  • wąska ściana szczytowa tworzy efekt „płaskiej ściany”;
  • na zdjęciach budynek wygląda nierealnie;
  • z różnych perspektyw jest odbierany inaczej.

Dlatego jest to jedno z najpopularniejszych miejsc do robienia zdjęć w Żytomierzu.

Wąski, ostry kąt „Płaskiego domu” w Żytomierzu

Ciekawe fakty o „Płaskim domu”

„Płaski dom” dawno stał się nie tylko ciekawostką architektoniczną, lecz także bohaterem miejskich opowieści i legend.

Przede wszystkim dom w rzeczywistości nie jest płaski. To pełnoprawna budowla o trójkątnym kształcie złożona z dwóch skrzydeł, które schodząc się pod ostrym kątem, tworzą efekt przypominający sylwetkę serca.

Po drugie, efekt „płaskiej ściany” to złudzenie optyczne. Z właściwej perspektywy wydaje się, że budynek ma tylko jedną fasadę z oknami, a ściany boczne jakby znikały. To właśnie to wizualne oszustwo uczyniło budynek popularnym.

Kolejna kwestia — odbiór budynku zmienia się w zależności od punktu obserwacji. Z jednej strony wygląda jak zwykły budynek, z drugiej — jak cienka dekoracja bez głębi. Dlatego jest często fotografowany, a ci, którzy widzą go po raz pierwszy, nie od razu wierzą własnym oczom.

Osobno warto wspomnieć o miejskich legendach — od romantycznych po mistyczne. Niektórzy mieszkańcy zapewniają, że można tu usłyszeć dziwne dźwięki, a nawet natknąć się na „tamten świat”. Nie ma na to potwierdzeń, ale takie historie tylko potęgują zainteresowanie tym miejscem.

I jeszcze jeden fakt: mimo swojej popularności nie jest to muzeum ani obiekt turystyczny, lecz budynek z instytucjami w środku. Dlatego wygląda na „żywy”, a nie na dekorację dla turystów.

Jak dojechać

Budynek stoi na placu Zwycięstwa, więc łatwo dojechać transportem publicznym do przystanku „Plac Zwycięstwa”:

  • autobus nr 102;
  • marszrutki nr 2, 11, 19, 40, 58;
  • trolejbusy nr 2, 3, 5A;
  • tramwaj.

Co w pobliżu

Budynek znajduje się w samym centrum miasta, więc w pobliżu są:

To punkt, który łatwo dodać do każdej trasy.

Co warto wiedzieć

  • to nie muzeum — w środku działają instytucje;
  • najlepsza perspektywa — od strony wąskiego kąta;
  • na zdjęciach budynek wygląda jeszcze efektowniej niż na żywo;
  • jeden z „ukrytych” atutów Żytomierza.

„Płaski dom” to przykład tego, jak ograniczenia mogą stworzyć coś unikalnego. Proste rozwiązanie architektoniczne przekształciło się w miejską legendę i jedną z najciekawszych lokalizacji fotograficznych Żytomierza.