Włodawa leży na wschodnim skraju województwa lubelskiego, nad Bugiem, który jest tu granicą z Białorusią, i nad jego dopływem Włodawką. To siedziba powiatu włodawskiego. W mieście mieszka nieco ponad 12 tysięcy osób, a w jednym niewielkim centrum stoją obok siebie kościół katolicki, cerkiew prawosławna i synagogi — stąd nazwa „miasto trzech kultur”.
| Województwo | lubelskie |
|---|---|
| Powiat | włodawski (Włodawa jest jego siedzibą) |
| Gmina | miejska Włodawa; gmina wiejska Włodawa otacza miasto, ale jest odrębną jednostką |
| Ludność | 11 761 (31 grudnia 2025, dane GUS) |
| Powierzchnia | ok. 18 km² |
| Pierwsza wzmianka | 1242 rok |
| Prawa miejskie | 1534 rok |
Od Rusi Halicko-Wołyńskiej do miasta granicznego
Po raz pierwszy Włodawa pojawia się w Kronice halicko-wołyńskiej pod rokiem 1242, wśród grodów księstwa halicko-wołyńskiego. Należała potem do ziemi chełmskiej, w pierwszej połowie XIV wieku znalazła się w Wielkim Księstwie Litewskim, a prawa miejskie otrzymała w 1534 roku. Po unii lubelskiej w 1569 roku stała się miastem granicznym. W 1596 roku miasto przeszło w ręce Leszczyńskich, w 1624 roku powstały tu zbór i szkoła kalwińska, a w 1634 roku odbył się we Włodawie synod kalwiński. W 1648 roku miasto złupiły oddziały Chmielnickiego, w 1657 — Szwedzi.
Pod koniec XVII wieku Włodawa należała do hetmana litewskiego Ludwika Konstantego Pocieja. W 1698 roku sprowadził on do miasta paulinów i ufundował im klasztor; po upadku powstania styczniowego, w 1864 roku, władze carskie klasztor zlikwidowały. W 1769 roku w bitwie pod Włodawą poległ Franciszek Ksawery Pułaski, uczestnik konfederacji barskiej. Po rozbiorach miasto trafiło w 1795 roku do Austrii, w 1809 do Księstwa Warszawskiego, a po 1815 roku do Królestwa Kongresowego, czyli pod panowanie rosyjskie. W okolicy toczyło się kilka bitew powstania styczniowego.
Przed II wojną światową Żydzi stanowili ponad 60 procent mieszkańców Włodawy. Większość z nich zginęła w obozie zagłady w Sobiborze, kilkanaście kilometrów od miasta. 23 lipca 1944 roku do Włodawy wkroczyła Armia Czerwona. W 1964 roku pożar zniszczył około 80 domów, a w 1973 roku ruszyły Nadbużańskie Zakłady Garbarskie.
Miasto trzech kultur

Kościół św. Ludwika to późnobarokowa świątynia dawnych paulinów, zbudowana w latach 1739–1752 według projektu Paolo Antonia Fontany, na planie ośmioboku wpisanego w elipsę. Obok stoi budynek klasztoru. Wnętrza pokrywa polichromia z lat 1780–1786.
Cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny powstała w latach 1840–1843 jako unicka; po 1875 roku, kiedy władze carskie zlikwidowały Kościół unicki, stała się prawosławna, a w latach 90. XIX wieku ją przebudowano. Trzeci element to zespół synagogalny: Wielka Synagoga z 1764 roku, Mała Synagoga i dawny dom kahału, w których działa muzeum.

Na rynku stoi „Czworobok” z XVIII wieku — budynek z wewnętrznym dziedzińcem, zbudowany dla kupców i rzemieślników, głównie żydowskich; być może jedyny taki w Polsce. Co roku na początku jesieni odbywa się we Włodawie Festiwal Trzech Kultur. Trasę po wszystkich trzech wyznaniach opisujemy w artykule Szlak Trzech Kultur we Włodawie.
Herb i flaga

Herbem miasta jest rycerz na zielonym polu: w srebrnej zbroi, z białym pióropuszem na hełmie, złotym mieczem u boku i złotą kopią w prawej ręce. Opis herbu zawiera statut gminy miejskiej Włodawa. Ten sam rycerz znalazł się w herbie powiatu włodawskiego.

Flaga ma proporcje 5:8. Zielone pole przy drzewcu zajmuje 3/8 długości i widnieje na nim pionowa włócznia oraz dwa skrzyżowane miecze, czyli atrybuty rycerza z herbu. Z drugiej strony są dwa białe trójkąty równoramienne, które tworzą literę W — inicjał nazwy miasta. Zieleń i biel to heraldyczne barwy Włodawy.
Nad Bugiem i w okolicy

Włodawa leży na Garbie Włodawskim, na skraju Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego. Siedem kilometrów na południe od miasta jest Jezioro Białe z Okuninką, najpopularniejszym miejscem letniego wypoczynku na pojezierzu. Dalej na zachód, w gminie Urszulin, leży Poleski Park Narodowy. W gminie Włodawa jest także Sobibór, gdzie działa muzeum i miejsce pamięci, a w Holi, w gminie Stary Brus, stoi drewniana cerkiew z 1702 roku, obok której jest skansen.
Jak dojechać
Do Włodawy prowadzi droga krajowa nr 82 z Lublina oraz drogi wojewódzkie nr 812 i 816. Stacja kolejowa Włodawa leży w Orchówku, który w latach 1973–1992 należał do miasta, na linii nr 81 Chełm — Włodawa; regularne pociągi pasażerskie przestały tu jeździć w listopadzie 2002 roku, a w 2019 roku zgłoszono plan reaktywacji linii w programie Kolej+.
Miasta partnerskie
Włodawa współpracuje z ukraińskimi Szackiem, Lubomlem i Kamieńcem Podolskim, z rejonem brzeskim na Białorusi, izraelskim Kirjat Mocki oraz gruzińskim Lanczchuti.