Biała Podlaska leży we wschodniej Polsce, nad Krzną, lewym dopływem Bugu, w województwie lubelskim. To miasto na prawach powiatu i siedziba powiatu bialskiego, choć samo do niego nie należy; w latach 1975–1998 było stolicą województwa bialskopodlaskiego. Od XVI wieku rządzili tu Radziwiłłowie, a ich zamek z wieżą bramną jest dziś najważniejszym zabytkiem miasta. Do przejścia granicznego z Białorusią jest stąd około 36 kilometrów.

| Województwo | lubelskie |
|---|---|
| Status | miasto na prawach powiatu; siedziba powiatu bialskiego i gminy wiejskiej Biała Podlaska |
| Powierzchnia | 49,4 km² |
| Ludność | 52 627 (31 grudnia 2025) |
| Pierwsza wzmianka | 1345 |
| Prawo magdeburskie | 1670, nadane przez Michała Kazimierza Radziwiłła |
| Rzeki | Krzna, Klukówka, Rudka |
Dzieje miasta
W dokumentach Biała pojawia się po raz pierwszy w 1345 roku. Pierwszymi właścicielami byli Iliniczowie, a za założyciela uchodzi Piotr Janowicz zwany Białym, wojewoda trocki. Miasto należało wtedy do województwa brzeskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1569 roku, na podstawie zapisu w księgach ziemskich, przeszło w ręce Radziwiłłów, którzy władali nim przez około dwa i pół wieku, dlatego dawniej nazywano je Białą Książęcą lub Białą Radziwiłłowską. W 1622 roku Aleksander Ludwik Radziwiłł zbudował tu fortecę i zamek. Sześć lat później, w 1628, z fundacji Krzysztofa Ciborowicza Wilskiego powstała Akademia Bialska, od 1633 roku filia Akademii Krakowskiej.
Lata 1655–1660 przyniosły duże zniszczenia: miasto ucierpiało podczas najazdu Szwedów, wojsk Rakoczego i kozaków Chowańskiego. Podniósł je Michał Radziwiłł z żoną Katarzyną z Sobieskich. W 1670 roku Michał Kazimierz Radziwiłł nadał miastu prawo magdeburskie i herb ze św. Michałem Archaniołem, swoim chrzestnym patronem. W XVII wieku Biała słynęła z sukna i fajansów, później także z przeróbki drewna. W 1720 roku Anna z Sanguszków Radziwiłłowa rozpoczęła budowę wieży i bramy wjazdowej. Ostatni z rodu, pułkownik Dominik Radziwiłł, zmarł we Francji 11 listopada 1813 roku, a pałac jako ruinę rozebrano w 1883.
Po rozbiorach miasto znalazło się najpierw pod władzą Austrii (1795), od 1809 roku w Księstwie Warszawskim, a po kongresie wiedeńskim w Królestwie Polskim pod zaborem rosyjskim. Status stolicy powiatu uchronił je przed upadkiem. W latach dwudziestych XIX wieku poprowadzono przez miasto bity trakt warszawsko-brzeski, a w 1867 roku linię kolejową Terespol – Biała – Warszawa. W 1869 roku powstała fabryka przemysłu drzewnego H. B. Raabego. W szkole wydziałowej, czyli dawnej Akademii Bialskiej, w latach 1822–1826 uczył się Józef Ignacy Kraszewski, a w 1778 roku urodził się tu George Bridgetower, skrzypek. W 1829 roku przyszedł na świat błogosławiony Honorat Koźmiński, kapucyn i założyciel zgromadzeń honorackich.
W latach 1923–1939 działała w mieście Podlaska Wytwórnia Samolotów. Produkowała samoloty wojskowe, zarówno licencyjne (Potez XXV), jak i własnej konstrukcji: myśliwiec PWS-1, samolot szkolny PWS-26 oraz szkolno-rozpoznawczy RWD-8. W 1941 roku Niemcy założyli getto dla ludności żydowskiej. W czerwcu 1942 roku wywieziono z niego ponad 3 tysiące Żydów do obozu zagłady w Sobiborze, a getto zlikwidowano 30 września 1942 roku. W mieście zamordowano około 3600 osób narodowości żydowskiej, w większości rozstrzelanych na cmentarzu żydowskim. W 1944 roku miasto zdobyła Armia Czerwona wraz z żołnierzami Armii Krajowej. Od 1975 roku Biała była stolicą województwa, co w ciągu dwudziestu lat podwoiło liczbę jej mieszkańców; największą populację, 58 463 osoby, odnotowano w czerwcu 1999 roku. Po reformie administracyjnej tegoż roku ma status miasta na prawach powiatu.
Zamek i park Radziwiłłów
Zespół pałacowo-parkowy Radziwiłłów z XVII wieku to centrum zabytkowe miasta. Z dawnego zamku przetrwała wieża bramna z bramą wjazdową, której budowę zaczęto w 1720 roku, a dziś mieści się w niej Muzeum Południowego Podlasia z oddziałem martyrologiczno-historycznym. Sama rezydencja popadła w ruinę i rozebrano ją w 1883 roku. Pozostał park, pełniący dziś rolę parku miejskiego w centrum Białej.
Kościoły i cerkiew
Kościół św. Anny z 1572 roku był pierwotnie zborem ariańskim braci polskich. Późnobarokowy kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, dawna świątynia bazylianów z połowy XVIII wieku, przechowywał niegdyś relikwie św. Jozafata Kuncewicza. Kościół św. Antoniego należy do kapucynów i sąsiaduje z dawnym klasztorem reformatów z drugiej połowy XVII wieku; w klasztornym budynku mieści się dziś liceum. Z postacią urodzonego tu bł. Honorata Koźmińskiego związany jest kościół jego imienia. Wspólnota prawosławna ma tu cerkiew św. Cyryla i Metodego.
Śródmieście i cmentarze
Przy placu Wolności i w sąsiednich uliczkach stoją eklektyczne kamieniczki z końca XIX i początku XX wieku, a przy ulicach Narutowicza, Kolejowej i Zielonej — drewniane wille. Przykładem miejskiej zabudowy jest kamienica „Pod Wieszczami”. Najstarszym domem zajezdnym w mieście jest austeria z 1777 roku. Budynek magistratu pochodzi z 1835 roku, a dworzec kolejowy — z lat dwudziestych XX wieku. Gmach dawnej Akademii Bialskiej zajmuje dziś I Liceum Ogólnokształcące imienia Józefa Ignacego Kraszewskiego; przed nim w 1928 roku stanął pomnik pisarza.
Na ulicy Spacerowej leży niemiecko-austriacki cmentarz z czasów pierwszej wojny światowej. W mieście są także cmentarz żydowski założony w XVIII wieku, cmentarz parafialny z kaplicą św. Rocha, cmentarz prawosławny przy ulicy Terebelskiej oraz cmentarze jeńców włoskich i radzieckich. Synagogi zbudowane w XIX i XX wieku nie zachowały się.

Herb i flaga

Herb miasta, nadany w 1670 roku przez Michała Kazimierza Radziwiłła, przedstawia w czerwonym polu srebrną postać św. Michała Archanioła w zbroi, ze złotym nimbem. W prawej dłoni trzyma on miecz ostrzem do góry, w lewej wagę szalkową, a stoi na zielonym smoku leżącym na plecach, którego ogon owija się wokół prawej nogi świętego.

Flaga została ustanowiona 11 września 1997 roku. To prostokątny płat o proporcjach 5:8 z czterema poziomymi pasami: srebrnym, zielonym, złotym i czerwonym, w stosunku 2:1:1:2. Pośrodku umieszczono herb miasta.
Rzeki i parki
Biała leży na styku Niziny Południowopodlaskiej i Polesia Zachodniego. Granica tych makroregionów biegnie po lewej stronie Krzny, wzdłuż łagodnej krawędzi wysoczyzny Równiny Łukowskiej, gdzie lokowano ośrodek miejski; południowe części miasta i dolina Krzny leżą już w Zaklęsłości Łomaskiej. Oprócz Krzny przez miasto płyną Klukówka i Rudka. Zielone tereny to przede wszystkim Park Radziwiłłowski w centrum, park Zofii Las w południowej części miasta, między ulicami Parkową i Sidorską, oraz las Markowszczyzna. Klimat jest przejściowy umiarkowany, średnia roczna temperatura wynosi około 7 °C, a miasto należy do miejsc z najwyższą liczbą dni upalnych w Polsce.

Kultura i imprezy
Biała jest od XVII wieku znanym ośrodkiem garncarskim; tradycją miejscowego rzemiosła jest ceramika siwa, czyli tak zwane siwaki. Muzeum Południowego Podlasia ma w swoich oddziałach Salę Tradycji Lotniczych przy ulicy Sidorskiej 23. W mieście działa Akademia Bialska imienia Jana Pawła II oraz wydział Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Do imprez cyklicznych należą Dni Białej Podlaskiej, Podlasie Jazz Festival, Biała Blues Festival, Bialskie Dni Fantastyki, Jarmark Michałowy i, od 2019 roku, Festiwal imienia Bogusława Kaczyńskiego.
Dojazd
Przez miasto biegnie obwodnica drogi krajowej nr 2 (trasa E30), a autostrada A2 przebiega około kilometra od północnych granic miasta. Drogi wojewódzkie to nr 812 (Biała Podlaska – Wisznice – Chełm – Krasnystaw) i nr 811 (do Konstantynowa i Sarnak). Miasto leży na linii kolejowej nr 2, fragmencie magistrali E20; działają stacja Biała Podlaska i przystanek osobowy Biała Podlaska Wschodnia. Autobusy miejskie kursują od 1969 roku. Do 1972 roku istniała tu wąskotorowa Bialska Kolej Dojazdowa, zbudowana w 1917 roku, z linią między innymi do Roskoszy, Konstantynowa i Janowa Podlaskiego.